فقدان در عين حضور
مريم آموسا
عليرضا مشايخي ازجمله چهره‌هاي مطرح در حوزه موسيقي در جهان است كه سنگ‌بناي موسيقي نو را در ايران پايه‌گذاري كرد. در حقيقت تمام اركسترها و بيشتر نوازندگان كلاسيك ايران براي نخستين‌بار از طريق آثار او با مدرنيسم در موسيقي آشنا شدند. با اينكه او از ۲۰سالگي قطعاتش در جهان اجرا شده‌اند و بيش از ۶۰ سال است كه آثارش اجرا مي‌شوند اما متاسفانه نه تنها امروز بلكه پيش از انقلاب نيز قطعات معدودي از او توسط اركستر در ايران اجرا شده است حالا پس از 7 سال قرار است كه قطعاتي از او در كنسرت موسيقي نو به رهبري آرش اميني اجرا شود. اجرايي كه با اينكه مدت‌ها براي آنها زحمت كشيده شده تنها يك شب ميزبان علاقه‌مندان به موسيقي در تالار وحدت خواهد بود و بي‌شك اين اجرا فرصت مغتنمي خواهد بود تا علاقه‌منداني كه تاكنون با ساخته‌هاي اين استاد بزرگ موسيقي آشنا نشده‌اند گوش جان‌شان را به دست قطعات موسيقي او كه توسط سازهاي ذهي، ويلون و ويلا نواخته مي‌شود بسپارند و شاهد گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌هاي مختلف باشند. مشايخي معتقد است كه براي شنيدن موسيقي او نبايد به دنبال معنا و مفهومي از پيش تعريف شده بود اگر از آن لذت بريد؛ وگرنه مي‌توانيد سالن را ترك كنيد. او مي‌گويد: «موسيقي من فهميدني نيست؛ موسيقي من شنيدني است. البته ۲ نوع برخورد با موسيقي هست؛ يك برخورد شنيداري صرف و دوم برخورد حرفه‌اي مبتني بر علم موسيقي. در اين راه توقع نداشته باشيد كه موسيقي را نشنيده دوست داشته باشيد. موسيقي را بايد شنيد؛ موسيقي يك نوع زبان براي بيان ناگفته‌هاست. بنابراين از شنيدن موسيقي ترس نداشته باشيد». قطعات اين اجرا به غير از كنسرتو ويولا كه مربوط به 7 سال پيش است، همه جديد هستند؛ اما همه در يكي از سه زمينه اصلي موسيقي‌هاي عليرضا مشايخي قرار دارند. چارچوبي كه حول محور آثار مرتبط با «موسيقي ايراني»، «موسيقي چند فرهنگي» در گفت‌وگو با فرهنگ‌هاي ديگر و «موسيقي صرفا انتزاعي محض مبتني بر الگوريتم‌هاي مختلف رياضي» پيش روي مخاطبان قرار گرفته‌اند، اما آثاري كه در اين شب اجرا مي‌شوند بيشتر متمركز بر موسيقي چند فرهنگي هستند و البته در آن مي‌توان بي‌شك موسيقي ايراني را نيز شنيد هر چند كه تعريف عليرضا مشايخي با تعريفي كه ساير موسيقيدان‌ها از موسيقي ايراني دارند. متفاوت است. به گفته او برخي از افرادي كه در موسيقي ايراني حضور داشتند طي تاريخ نشان دادند كه آدم‌هاي تنبلي هستند. فرآيندي كه موجب شد ما در برخي از موارد به لحاظ علمي در اين حوزه دستاورد چنداني نداشته باشيم. مشايخي كه در موسيقي ايراني شاگرد لطف‌الله مفخم بود عنوان مي‌كند كه استاد صبا با چه زحمتي استادان موسيقي ايراني را توانست قانع كند تا نُت‌هاي آنان را بنويسد. شرايطي كه بسياري از آنها مخالفش بودند و اجازه نمي‌دانند اين رويكرد در آثارشان پياده‌سازي شود. مشايخي گفت: اينها را گفتم تا بگويم خيلي‌ها در آن دوران نمي‌خواستنند درباره سازهاي ايراني نت‌نويسي وجود داشته باشد. آنها بر اين باور بودند چنين نگرشي تيشه به ريشه موسيقي مي‌زند. برخي از افرادي كه به موسيقي سينه به سينه تعصب داشتند براي نت‌نگاري تنبل بودند. برخي هم متاسفانه به استقلال موسيقي نسبت به شعر باور نداشتند. براي اين استاد مسلم موسيقي كه بخش عمده آثارش توسط ناشران مطرح در دنيا منتشر شده است جاي تاسف دارد كه هنوز در بيشتر كنسرت‌هايي كه در ايران اجرا مي‌شوند سازها قطعات آهنگسازان قرن ۱۹ را مي‌نوازند. «كنسرتو براي ويولن و سازهاي ضربي» با تك‌نوازي امين غفاري، «كوارتت زهي با سازهاي ضربي» و «كنسرتو براي ويولا و سازهاي ضربي و زهي» و تك‌آهنگ «دريا» با تك‌نوازي امين‌غفاري نوازنده ويولن و ويولا آثاري هستند كه به رهبري آرش اميني در اين كنسرت اجرا خواهد شد. اين براي نخستين بار است كه اميني رهبري كنسرت ساخته‌هاي عليرضا مشايخي را برعهده خواهد داشت. امين غفاري نوازنده ويولن و ويولا كه پيشتر چندين آلبوم براساس قطعات استاد عليرضا نشايخي را منتشر كرده است در اين كنسرت و براي چندمين بار آثار او را اجرا خواهد كرد. او در اين كنسرت ۲ كنسرتو مي‌كند. مسيري كه بي‌شك براي يك نوازنده يك چالش بسيار بزرگ خواهد بود. فرزان فرنيا نوازنده سازهاي كوبه‌اي كه با آنسامبل «كاروان» بخشي از اعضاي اركستر اين كنسرت را تشكيل مي‌دهند و در يك بخش مجزا قطعه پيچك را اجرا خواهند كرد. پروژه موسيقي نو در ايران با اجراي آثاري از عليرضا مشايخي، همراهي اركستر زهي خليج فارس به رهبري اركستر آرش اميني و هنرمندي اركستر زهي خليج فارس با تك‌نوازي امين‌غفاري، كوارتت نماد به سرپرستي ستاره بهشتي، آنسامبل كاروان به سرپرستي فرزان فرنيا ۱۴ آبان در تالار وحدت تهران برگزار مي‌شود.