ناكجاآبادي بين سنت و مدرنيته
الهه فلاطونی
گاهي ما آدم‌ها از خودمان تصوري داريم كه آنچنان با چيزي كه از بيرون ديده مي‌شود، مطابق نيست. مثلا من فكر مي‌كنم مادر صبوري هستم، اما گاهي بعضي نزديكانم مي‌گويند بچه حوصله مي‌خواهد، بايد صبورتر باشي يا چند وقت پيش كه متني در مورد دوست قديمي عزيزم نوشته بودم و دوست ديگري خواند، گفت: اين الهه‌اي كه اينقدر با كسي صميمي است و روحش با آن آدم درگير، برايم ناشناخته است و دوست دارم بشناسمش. در حالي كه تصور من از خودم اين است كه در روابطم با هر سطحي از صميميت، عاطفي و رواني و همه جوره خيلي درگير مي‌شوم. برايم تعجب‌آور بود كه آن الهه برايش ناشناخته و دور از ذهن بود. تازگي‌ها متوجه شده‌ام زوج‌هاي اطرافم خيلي بيشتر از چيزي كه انتظار داشتم در دوستي‌هايشان وابسته هستند. يعني طوري رفتار مي‌كنند كه انگار طرف مقابلشان محكوم به ارتباط با جفتشان است. پيامي به آدم‌هاي اطراف مي‌دهند كه يا ما را با هم ببينيد و بپذيريد يا هيچ كدام. هر چند كه خودشان هم بدانند كه در روابط و دوستي كردن‌ها دنياهايشان فرق دارد. در ذهن من اين يك رفتار بسيار سنتي است. يعني زوج‌هايي كه نتوانند يا نخواهند روابط دوستي يا حتي خويشاوندي مستقل از هم داشته باشند، من را ياد نسلي مي‌اندازند كه زن حق نداشت بدون اجازه همسرش با خواهر و مادر خودش ارتباط داشته باشد يا كساني كه بعد از ازدواج روابطشان را با دوست‌هاي مجردشان قطع مي‌كردند. با خوب يا بد بودن اين تصميم/جبر كاري ندارم. مساله‌ام اين است كه آدم‌هايي اين‌گونه رفتار مي‌كنند كه ظاهرا بسيار مدرن و امروزي هستند يا حداقل نشانه‌هايي كه اين حس را به من منتقل كند، دارند. با اطمينان مي‌توانم بگويم خودشان هم همين‌طور در مورد خودشان فكر مي‌كنند. نشانه‌هاي رايج يك زوج غيرسنتي را دارند. هر دو كار بيرون از خانه دارند، براي بچه‌دار شدن تأمل زيادي مي‌كنند و خيلي از نشانه‌هاي ديگري كه ظاهر ماجرا را حفظ مي‌كند. مي‌گويم ظاهر ماجرا، چون به نظرم اينها چيزهايي هستند كه خبر از سر درون نمي‌دهند. در وضعيت اقتصادي و اوضاع بلاتكليفي جنگي و غيره‌اي كه داريم، گرفتن اين مدل تصميم‌ها خيلي معقول به نظر مي‌رسد و راه ساده رفتن است. نمي‌توان مستقيما به ايده‌اي ربطش داد. اتفاقا سر درون را مي‌توان از همين رفتارهاي به ظاهر بي‌اهميت كه پيش‌تر گفتم، ديد. با اينكه وابستگي مالي يكي به ديگري هميشه نشانه مستقل نبودن ديده شده و بيشتر نماد شده، اما وابستگي فكري و عاطفي كه كمتر توجه‌ها را جلب مي‌كند، چيزي دروني‌تر و ريشه‌اي‌تر است كه نمودش را مي‌توان در روابط دوستي و خويشاوندي ديد. من صبح تا شب سر كار مي‌روم و آخر ماه در حساب شخصيم درآمدم واريز مي‌شود، اما نمي‌توانم براي يك چاي نوشيدن در آخر هفته با دوستي خلوت كنم، چون بايد بعدش به كسي جواب پس بدهم. ما در ملغمه‌اي از مفاهيم گير افتاده‌ايم كه دقيق نمي‌دانيم داريم كدام را زندگي مي‌كنيم. در اين وضعيت تا به حد كافي به آدم‌ها نزديك نشويم، نمي‌توانيم شناخت درستي از شيوه زندگيشان داشته باشيم و در نتيجه نمي‌توانيم رفتارهايشان را در وضعيت‌هاي جديد پيش‌بيني كنيم. به نظر مي‌آيد غافلگيري عضو جدانشدني حالت گذار است. اين غافلگيري مي‌تواند در قيمت اجناس و بالا پايين شدن عدد و رقم‌ها باشد و مي‌شود در روابط و شناخت مداوم اطرافيان باشد.