مسووليت و فرافكني پس از قدرت
مهدي عليخاني
جو بايدن، رييس‌جمهور پيشين امريكا در كتاب خاطرات خود از نتانياهو به دليل تداوم جنايات رژيم اسراييل عليه مردم غزه به تندي انتقاد كرده و گفته او به وعده‌هايش در مديريت وضعيت عمل نكرده است. حتما زياد ديده و شنيده‌ايد كه دولتمردان هر كشوري از جمله امريكا پس از كناره‌گيري از قدرت هم منتقد رفتارهايي در سياست خارجي كشورشان مي‌شوند كه خودشان نيز بعضا و كم‌وبيش همان‌گونه عمل كرده بودند و هم در ارتباط با برخي بحران‌ها و فجايع به فرافكني روي مي‌آورند. يكي از دلايل اين امر به كاهش محدوديت‌هاي نهادي ناشي از «نقش» پيشين «فرد» به عنوان مقام يك ساختار با الزامات تعيين شده و نيز تلاش براي سلب مسووليت از عملكرد خود برمي‌گردد. اما با اين حال و در ارتباط با اين مساله نمي‌توان او را در مقام رييس‌جمهور وقت كه كشورش ادعاي رهبري نظم ليبرال و ارزش‌هاي دموكراتيك داشته و دارد، صرفا «يك بازيگر بي‌اختيار» در ساختاري با پيوندهاي عميق و درهم تنيده با رژيم اسراييل ديد و ارزيابي كرد. همچنين او در مواجهه با نتانياهو، به عنوان رييس‌جمهور، قدرت تصميم‌گيري درباره بازنگري در حمايت ديپلماتيك و نظامي از اسراييل را داشت و از اين منظر، مسووليتش در اين فجايع انساني قابل سلب نيست. كما اينكه حتي در شرايط انتقاد تند از عملكرد گذشته و كنوني دولت رژيم در غزه، او همچنان به واسطه همان پيوندهاي ساختاري و البته نگاه خود، از تداوم كمك به اين رژيم حمايت مي‌كند. اين تناقض‌ها در حالي است كه «يكي از مجموعه دلايل» شكست معاون او از ترامپ در انتخابات پيشين، حداقل در ميان بخشي از راي‌دهندگان جوان يا مسلمان، حمايت دولتش از رژيم اسراييل در جريان جنگ غزه بود؛ به‌گونه‌اي كه انعكاس آن فجايع انساني در دانشگاه‌ها و حتي خيابان‌هاي ايالات متحده بي‌سابقه جلوه كرد. اين نوع نقد بايدن موجب سلب مسووليت حقوقي-سياسي-اخلاقي از او در دوره رياست‌جمهوري‌اش و مبرا شدن از پيامدهاي جنگ غزه نمي‌شود. همان‌گونه كه تبديل «اول امريكا»ي ترامپ به «اول اسراييل» و ارتكاب به جنايات گسترده و ضدانساني از ميناب و لامرد تا ناوشكن دنا و ... در جنگ اخير با هيچ استدلالي كه اكنون يا در آينده پس از قدرتش گفته شود هم قابل توجيه نخواهد بود.