فعالان رسانهاي از ايده تاسيس نظام خبرنگاري ميگويند
اهمیت حفظ استقلال خبرنگاران
گروه سياسي|لايحه پيشنهادي تاسيس سازمان نظام خبرنگاران با وعده پاسخ به بخشي از دغدغههاي خبرنگاران مطرح شده است. پيشنويس اين طرح در مركز پژوهشهاي مجلس تهيه و نهايي شده و بررسي آن در دستور كار كميسيون اجتماعي مجلس قرار گرفته است. پرسش مهم اينجاست كه سهم خبرنگاران و تشكلهاي صنفي آنها در تدوين مفاد نهايي و طراحي ساختار اين سازمان چقدر بوده است؟روزنامه هفت صبح در گزارشي به ارزيابي ابعاد مختلف اين ايده پرداخته و مينويسد: آيا كساني كه قرار است زير چتر اين سازمان فعاليت كنند، در شكلگيري و تعيين حدود اختيارات آن نقش موثري داشتهاند؟ بررسي مواد لايحه نيز پرسشهاي چالشيتري را پيش روي جامعه رسانهاي ميگذارد. نهادي كه قرار است از استقلال حرفهاي خبرنگاران دفاع كند تا كجا اختيار نظارت بر كار آنها را خواهد داشت؟ آيا سازماني كه همزمان نقش حامي، ناظر و مرجع رسيدگي به تخلفات را بر عهده ميگيرد، ميتواند استقلال حرفهاي خبرنگاران را حفظ كند؟
سايه دولت بر استقلال خبرنگاران
كامبيز نوروزي، حقوقدان و عضو انجمن صنفي روزنامهنگاران تهران در نقد اين لايحه ميگويد كه در سال ۱۳۹۳ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي پيشنويس تشكيل سازمان نظام جامعه رسانه را تهيه كرد، اما اين متن پس از انتشار با انتقادهاي گسترده حقوقدانان و روزنامهنگاران روبهرو شد. حتي چند سال بعد نيز تلاش براي پيشبرد دوباره آن به دليل همين مخالفتها متوقف ماند. نوروزي معتقد است كه طرح فعلي، با وجود تفاوتهايي در جزييات، همان جهتگيري پيشين را دنبال ميكند و ميتواند روزنامهنگاران را تحت كنترل نهادهاي حكومتي قرار دهد. يكي از ايرادهاي مهم طرح، پيشبيني صدور كارت خبرنگاري است. موضوعي كه فعاليت حرفهاي خبرنگاران را به دريافت مجوز از اين سازمان وابسته ميكند. او با انتقاد به ساختار مديريتي اين سازمان پيشنهادي ميگويد كه نامزدهاي عضويت در شوراي مركزي بايد به تاييد نهادهاي حكومتي برسند. اين شرط به معناي محدود شدن اختيار روزنامهنگاران در انتخاب نمايندگان و اداره تشكل صنفي خودشان است.
طرحي دور از واقعيت رسانهها
بهروز بهزادي، مديرمسوول روزنامه اعتماد و رييس هيات مديره انجمن پيشكسوتان مطبوعات در اين زمينه معتقد است كه متن پيشنهادي مجموعهاي از وظايف مختلف را كنار هم قرار داده، بدون آنكه روشن باشد هر كدام با چه هدفي در آن گنجانده شدهاند. پيش از تدوين چنين طرحي بايد شرايط امروز رسانهها را در نظر گرفت. او اشارهاي دارد به اينكه در سالهاي گذشته نيز چند بار موضوع ايجاد تشكيلاتي براي روزنامهنگاران مطرح شد. از جمله طرح صدور كارت خبرنگاري و ايجاد ساختاري شبيه نظام پزشكي و نظام پرستاري، اما اين تلاشها به نتيجه نرسيد. بهزادي ميگويد: اگر قرار است تشكيلاتي براي روزنامهنگاران ايجاد شود، بايد انجمنهاي صنفي، استادان ارتباطات و روزنامهنگاران باسابقه در تدوين آن نقش داشته باشند. چنين طرحي بايد از دل جامعه رسانهاي بيرون بيايد، نه اينكه بدون اطلاع و مشاركت فعالان اين حوزه نوشته شود. او ميگويد: رسانهها امروز با مشكلات مهمتري روبهرو هستند. از سانسور دولتي و فشارهاي بيروني تا خودسانسوري در تحريريهها، ضعف دانش حرفهاي و مديريت برخي رسانهها بر پايه رانت كه رسيدگي به آنها بايد در اولويت قرار بگيرد. بهزادي همچنين ميگويد: هنوز روشن نيست چه كساني اين طرح را نوشتهاند، چه هدفي از تدوين آن داشتهاند و قرار است سازمان جديد چه جايگاهي داشته باشد. نهادي مستقل و صنفي يا ساختاري وابسته به دولت.
خبرنگار؛ بدون پشتوانه حرفهاي
كارت خبرنگاري هميشه راه ورود به نشستها و مراكز خبري نيست و پشتوانهاي براي مشكلات شغلي و حقوقي خبرنگاران به شمار نميرود. آيا سازماني تازه ميتواند اين خلأ را پر كند؟ سيدهادي كساييزاده، روزنامهنگار نيز معتقد است در طرح پيشنهادي سازمان نظام خبرنگاران، بيشتر به ساختارهاي دولتي و حكومتي توجه شده و جايگاه خود خبرنگار چندان روشن نيست. قانون مطبوعات هم بيشتر درباره رسانهها و مسووليتهاي آنهاست و حقوق حرفهاي خبرنگاران به شكل مشخص در آن ديده نشده است. او ميگويد: داشتن كارت خبرنگاري هميشه كار را براي خبرنگاران آسان نميكند. آنها براي ورود به بسياري از مراكز و حضور در نشستهاي مسوولان، همچنان بايد از قبل هماهنگي كنند يا دعوتنامه داشته باشند. به اعتقاد او، اگر قرار است خبرنگاري به عنوان يك حرفه به رسميت شناخته شود، بايد دسترسي خبرنگاران به مراكز خبري و نشستها هم با ضوابط مشخص و بدون برخوردهاي سليقهاي همراه باشد. اين فعال رسانهاي معتقد است: آزادي مطبوعات و حق مردم براي انتقاد از عملكرد مسوولان بايد در عمل جدي گرفته شود. او به اصل ۲۴ قانون اساسي اشاره ميكند كه حق مردم براي تذكر و انتقاد از عملكرد مسوولان را در چارچوب قانون به رسميت شناخته است. از نگاه او، خبرنگاران هم بايد بتوانند بدون نگراني از برخوردهاي سليقهاي، مسائل و مشكلات جامعه را پيگيري و منتشر كنند. او بخش ديگري از مشكلات خبرنگاران را به مسائل معيشتي و حقوقي مربوط ميداند.
خبرنگار نيازمند پشتوانه، نه محدوديت
جامعه رسانهاي سالهاست از داشتن يك نهاد صنفي قدرتمند و مستقل محروم است. نهادي كه بتواند از حقوق خبرنگاران دفاع كند و براي آينده شغلي آنها پشتوانه باشد. حالا طرح سازمان نظام خبرنگاران بار ديگر اين پرسش را مطرح كرده كه قرار است چنين نهادي حامي خبرنگاران باشد يا بر فعاليت آنها نظارت كند؟ جلال خوشچهره، روزنامهنگار پيشكسوت نيز معتقد است: جامعه رسانهاي ايران در سالهاي گذشته تجربههاي متفاوتي از فعاليت تشكلهاي صنفي داشته است. از سنديكاي روزنامهنگاران پيش از انقلاب تا انجمن صنفي روزنامهنگاران كه در دوره استقرار دولت اصلاحات شكل گرفت. او ميگويد: طرح سازمان نظام خبرنگاران را بايد از دو زاويه ديد. از يك طرف، اين طرح ميتواند پاسخي به نياز جامعه رسانهاي براي ساماندهي و حمايت صنفي باشد، اما از طرف ديگر، اين نگراني وجود دارد كه هدف آن محدود كردن فعاليت رسانهها و كنترل محتواي توليدي باشد. او معتقد است: سابقه چالش ميان مجلس و برخي نهادهاي حاكميتي با جامعه رسانهاي، باعث شده اين نگراني درباره هدف اصلي طرح جديتر شود. بايد روشن شود كه سازمان جديد قرار است به ساماندهي وضعيت رسانهها كمك كند يا به ابزاري براي محدود كردن فعاليت آنها تبديل شود.