گزارش شركت كنترل كيفيت هواي تهران در عصر روز سه شنبه 26 آبان 1405 نشان ميداد كه كيفيت هواي پايتخت نسبت به شبانه روز پيش از آن بهبود داشته و از وضعيت ناسالم براي همه در روز 25 آبان 1405، به وضعيت ناسالم براي گروههاي حساس رسيده است. هواي تهران از آغاز اين هفته افت كيفيت داشت و تهرانيها، روز شنبه را با هواي ناسالم براي گروههاي حساس با شاخص آلاينده 147 سپري كردند. روز يكشنبه كيفيت هواي پايتخت بدتر و در گزارش شركت كنترل كيفيت هواي تهران اعلام شد كه كيفيت هوا به شاخص 157 رسيده و اين هوا براي تمام افراد، در وضعيت ناسالم است. دوشنبه، وضعيت به مراتب از دو روز قبلش هم بدتر بود و غلظت آلايندهها به عدد 167 رسيد، اما از شامگاه دوشنبه، با وزش باد در تهران، شاخص كيفيت هوا كمي بهبود داشت و به عدد 138 رسيد.
كيفيت هواي تهران، فعلا بهتر از پارسال است
گزارش شركت كنترل كيفيت هواي تهران، از بهبود نسبي وضعيت هواي پايتخت در 8 ماه امسال نسبت به مدت مشابه پارسال حكايت دارد. طبق اين گزارش، از ابتداي امسال، تهران 13 روز هواي پاك (با شاخص آلاينده صفر تا 50)، 191 روز هواي قابل قبول (با شاخص آلاينده 100 تا 151) ،33 روز هواي ناسالم براي گروههاي حساس (با شاخص آلاينده 101 تا 151) و 4 روز هواي ناسالم براي همه گروهها (با شاخص آلاينده 151 تا 200) داشته كه با مقايسه اين اعداد با بازه 8 ماهه پارسال ميتوان مشاهده كرد كه پارسال 6 روز هواي پاك، 122 روز هواي قابل قبول، 101 روز هواي ناسالم براي گروههاي حساس و 8 روز هواي ناسالم براي همه گروهها داشتيم. بر اساس همين گزارش، پارسال از ابتداي فروردين تا 26 آبان، 2 روز هواي بسيار ناسالم (با شاخص آلاينده 200 تا 300) و 2 روز هواي خطرناك (با شاخص آلاينده بالاي 300) داشتيم در حالي كه تعداد روزهاي با هواي بسيار ناسالم و خطرناك، در 8 ماهه امسال و تا 26 آبان 1405، صفر بوده است.
گزارش سامانه پايش كيفي هواي شهرهاي كشور حاكي از آن است كه همزمان با تهران، هواي آلوده مهمان بسياري شهرهاي ديگر كشور هم بوده است. تداوم آلودگي هوا در پايتخت و ساير شهرها در حالي است كه طبق گزارشهاي وزارت بهداشت، از ابتداي پاييز امسال با افزايش ابتلاي آنفلوآنزا، كرونا و سرماخوردگي فصلي و ساير بيماريهاي تنفسي هم مواجهيم و آنچنانكه رييس مركز اطلاعرساني وزارت بهداشت به «اعتماد» ميگويد، آلودگي هوا و شيوع بيماريهاي تنفسي، اثرات پيوسته و مضاعف بر سلامت جسمي خواهد داشت.
حسين كرمانپور در پاسخ به «اعتماد» درباره افزايش احتمالي مراجعات به اورژانسها به دليل تشديد آلودگي هوا طي روزهاي اخير ميگويد: «وقتي آلودگي هوا تشديد ميشود، ميزان مراجعات بيماران تنفسي به اورژانسها و همچنين بروز علايمي همچون سر درد و چشم درد افزايش مييابد و بيماران مزمن كه مبتلا به آسم و بيماري ريوي يا قلبي و عروقي هستند هم به وضع بدتري سوق داده ميشوند. تشديد اين علايم هم ارتباطي به اعلام كيفيت هوا يا درجه آلودگي ندارد، بلكه با افزايش آلودگي هوا اين علايم و اين مراجعات افزايش مييابد و البته، وقتي درجه آلودگي هوا از حدي بالاتر برود، سرعت بروز علايم هم افزايش مييابد. روز دوشنبه، در بيمارستان شيفت داشتم و شاهد بودم كه ميزان مراجعات بيماران ريوي و افرادي با علايم سردردهاي شديد، افزايش يافته بود در حالي كه هفتههاي قبل، ميزان اين مراجعات در اين حد نبود و فقط با مواردي از آنفلوآنزا و سرماخوردگي مواجه بوديم ولي روز دوشنبه، تعداد مراجعات به دليل بروز علايم ناشي از مواجهه با آلودگي هوا و همچنين تعداد كودكاني كه به دليل اسهال و استفراغ و حالتهاي ناشي از مواجهه با آلودگي هوا مراجعه ميكردند هم بيشتر بود. بنابراين، آلودگي هوا ميتواند بيماري مزمن يا علايم خاص را تشديد كند و توصيه ميكنيم كه چنين افرادي، بدون توجه به شاخص آلودگي هوا، خودشان براي خودشان مجتهد باشند و در هواي آلوده از خانه خارج نشوند، چون شاخص آلودگي هوا، فقط براي تصميمگيري كلان كاربرد دارد.»
كرمانپور در پاسخ به «اعتماد» درباره خطر تشديد آنفلوآنزا، سرماخوردگي، كرونا و بيماريهاي تنفسي در هواي آلوده با توجه به شيب افزايشي ابتلا به اين بيماريهاي فصلي در ايران هم گفت: «آنفلوآنزا، كوويد-19 و سرماخوردگي ساده، از طريق تنفس منتقل ميشود و دستگاه تنفسي را درگير ميكند. گاهي، با ابتلاي خفيف اين بيماريها مواجهيم، اما همين ابتلاي خفيف، ميتواند به ابتلاي شديد برسد و حتي باعث شود كه بيمار در بخش مراقبتهاي ويژه بستري شود و البته در مواردي از ابتلاي شديد هم، ريه بهشدت درگير خواهد شد و ممكن است بر اثر شدت بيماري، مرگ اتفاق بيفتد. با توجه به اينكه منشا ابتلاي اين بيماريها، درگيري دستگاه تنفسي است، هر آلودگي شيميايي، هوايي، بويايي و حتي استنشاق دود سيگار هم ميتواند باعث تشديد بيماريهاي تنفسي شود. آلودگي هوا هم يكي از موثرترين تشديدكنندههاي سرماخوردگي، آنفلوآنزا، كوويد - 19 و ساير بيماريهاي تنفسي است. ابتلاي آنفلوآنزا در هواي پاك، آسيب زيادي براي سيستم ريوي نخواهد داشت ولي ابتلا در هواي آلوده، باعث تشديد بيماري خواهد شد، چون آلودگي هوا و بيماري تنفسي، اثر همافزايي دارند. به همين دليل تاكيد ميشود كه عموم مردم و بهخصوص، مبتلايان بيماريهاي تنفسي، در زمان آلودگي هوا، كمتر از خانه خارج شوند يا در صورت ضرورت براي خروج از منزل، حتما از ماسك استفاده كنند تا ريه و مجاري تنفسي دچار آسيب نشود. آلودگي هوا باعث فلج مژكهاي تنفسي ميشود. مژكهاي در مسير ريه و بيني، در يك حركت غيرارادي عمل تصفيه تنفس را انجام ميدهد ولي در هواي آلوده، فلج ميشود و قدرت تصفيه استنشاقي را از دست ميدهد و همين وضعيت باعث تشديد درگيري دستگاه ريوي و تنفسي خواهد شد.»
خسارت انساني آلودگي هوا براي مردم ايران
گزارشهاي مركز كنترل كيفيت هواي تهران و سامانه پايش كيفي هواي كشور نشان ميدهد كه بيشترين آلاينده موثر در كاهش كيفيت هوا در ايران، ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون و 10 ميكرون است، اما ازن، دياكسيدگوگرد، مونوكسيدكربن و دياكسيد نيتروژن هم در مواردي كيفيت هواي بعضي شهرها را كاهش ميدهند. طي دهه اخير، مسوولان وزارت بهداشت گزارشهاي سالانه از شمار مرگهاي منتسب به آلودگي هوا و خسارت انساني و اقتصادي مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون ارائه كردهاند. آخرين اعلام درباره تاثيرات اقتصادي آلودگي هوا براي كشور، صحبتهاي اخير سعيد كريمي، عضو هيات علمي دانشگاه تهران است كه چند روز قبل، هزينه آلودگي هوا در كشور را سالانه 8.2 ميليارد دلار و معادل قيمت 400 هزار دستگاه خودروي كم آلاينده خارجي يا ساخت 164 كيلومتر مترو برآورد كرده بود.
اينطور كه متخصصان اپيدميولوژي ميگويند، تشخيص قطعي مرگ بر اثر آلودگي هوا، امكانپذير نيست، اما تنفس هواي آلوده، ميتواند باعث بروز بيماريهاي منجر به مرگ زودرس و ناگهاني شود و به همين دليل هم وزارت بهداشت در گزارشهاي سالانه خود، شماري از موارد ابتلا به سرطان، بيماريهاي ريوي، قلبي و عروقي، سكتههاي مغزي و قلبي و حتي مرگهاي زودرس در گروههاي آسيب پذير مثل سالمندان، كودكان زير 5 سال، مبتلايان بيماريهاي زمينهاي يا بيماريهاي ريوي و تنفسي و قلبي و عروقي را منتسب به هواي آلوده ميداند.
محمد صادق حسنوند، رييس مركز تحقيقات آلودگي هوا در دانشگاه علوم پزشكي تهران، در گفتوگويي كه با خبرگزاري ايلنا داشته، ارتباط افزايش شاخص آلايندههاي هوا با تشديد بيماريهاي ناتوانكننده را چنين تشريح كرده است: « دياكسيد گوگرد در تركيب با نيتروژن، ذراتريزي موسوم به ذرات ثانويه را تشكيل ميدهد كه اين ذرات ثانويه ميتواند وارد دستگاه گردش خون شده و موجب بيماريهاي تنفسي، قلبي و عروقي، مرگ و حتي سرطان شود. با افزايش هر 5 ميكروگرم در غلظت آلايندهها در يك شبانهروز، با افزايش ۱۵ تا ۲۰ درصدي حملات آسم در افراد مستعد مواجه ميشويم و افزايش هر ۵ ميكروگرم غلظت آلايندهها در طول 48 ساعت، حملات قلبي و ساير نارساييهاي قلبي و عروقي را تا 12 درصد افزايش ميدهد.»
گزارش وزارت بهداشت از 5 سال
خسارت انساني آلودگي هوا در كشور
وزارت بهداشت ، سال 1403 پايشي درباره خسارت اقتصادي آلودگي هوا در كشور انجام داد كه نتايج آن، پارسال و توسط معاون وزارت بهداشت اعلام شد. عليرضا رييسي در اعلام نتايج اين پايش گفت كه سال 1403، رقم خسارت اقتصادي آلودگي هوا 17.2 میلیارد دلار و با احتساب نرخ ارز در سال انجام پايش ، معادل ۴۷ میلیون دلار در روز بوده و در اين سال ، حدود 58 هزار و 975 نفر در كشور به دليل آلودگي هوا و به طور مشخص ، به دليل مواجهه با ذرات معلق با قطر کمتر از ۲.۵ میکرون، جان خود را از دست دادهاند كه اين تعداد فوت بر اثر آلودگي هوا ، معادل ۱۶۱ مرگ در روز و حدود ۷ مرگ در هر ساعت بوده است.
معاون وزارت بهداشت اشاره داشت كه طبق نتايج اين پايش ، در سال 1403 ، از میان مرگهای منتسب به آلودگی هوا، ۲۳ درصد ناشی از بیماری ایسکمیک قلبی، ۲۱ درصد ناشي از سرطان ریه، ۱۷ درصد ناشي از انسداد مزمن ریوی، ۱۵ درصد ناشي از سکته مغزی و ۱۳ درصد ناشي از عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی بوده در حالي كه رقم خسارات اقتصادي و حتي آمار متوفيان ، تنها بخشی از اثرات واقعی آلودگی هواست و هزینههای درمان، ازکارافتادگی و کاهش بهرهوری نیروی انسانی نیز باید به آن افزوده شود. وزارت بهداشت در اعلام نتايج پايش ديگري كه در سال 1403 و در 83 شهر كشور و در جمعيت 57 ميليون نفري ساكن در اين شهرها انجام داده بود هم اعلام كرد كه در اين سال ، 35 هزار و 540 مرگ منتسب به آلودگی هوا در کشور ثبت شده و از هر 100 مرگ در كشور، 15 مورد به دليل آلودگي هواست.
طبق نتايج مطالعه سال 1402 وزارت بهداشت در ۵۷ شهر كشور با جمعيت هدف 48 ميليون نفري، در اين سال، بيش از ۳۰ هزار و ۶۰۰ مرگ (6939 نفر در شهر تهران) منتسب به آلودگي هوا بود. طبق نتايج اين مطالعه، در اين سال حدود ۱۱.۴ درصد از مرگهاي ناشي از بيماريهاي مزمن انسداد ريوي، 14.4 درصد مرگهاي ناشي از سرطان ريه، 14.7 درصد مرگهاي ناشي از بيماريهاي ايسكميك قلبي و 14.9 درصد از مرگهاي ناشي از سكته مغزي در اين 57 شهر، به دليل مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون بود. در سال 1402، هزينه مرگ منتسب به آلودگي هوا، 12 ميليارد دلار برآورد شد.
در نتايج مطالعه سال 1401 وزارت بهداشت در 33 شهر كشور 13.9 درصد از مرگهاي طبيعي در اين سال، منتسب به مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون بود. در همين سال، مركز پژوهشهاي مجلس، در گزارشي، خسارت اقتصادي و انساني آلودگي هوا را 7 ميليارد دلار برآورد و اعلام كرد كه 61 درصد سهم آلايندگي هوا مربوط به منابع متحرك (خودروها) 12 تا 18 درصد مربوط به صنايع و نيروگاهها و 5 درصد مربوط به پالايشگاهها، پايانههاي اتوبوسراني، مصارف خانگي، تجاري و اداري، راهآهن، فرودگاه و جايگاه سوخت است.
در گزارش سال 1400 وزارت بهداشت از خسارات انساني آلودگي هوا، تمام مرگهاي منتسب به مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون، با افزايش بيش از ۸۷ درصدي نسبت به سال 1399، به عدد 20837 (در شهر تهران 6398 نفر) رسيده بود. وزارت بهداشت در گزارش سال 1400، مجموع هزينه مرتبط با مرگ منتسب به آلودگي هوا و به طور مشخص، ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون را با افزايش 90 درصدي نسبت به سال 1399، رقمي بالغ بر ۸.۱۷ ميليارد دلار برآورد كرد. در نتايج اين مطالعه در ۲۷ شهر كشور و با جمعيت هدف ۳۵ ميليون نفري، مرگ تعدادي از مبتلايان بيماريهاي مزمن انسداد ريوي، سرطان ريه، بيماريهاي ايسكميك قلبي و سكته مغزي در سال 1400 به آلودگي هوا منتسب شده بود و عباس شاهسوني؛ رييس گروه سلامت هوا و تغيير اقليم وزارت بهداشت، در تشريح جزييات اين بخش گزارش گفته بود كه در سال 1400، تعداد مرگ مبتلايان بيماريهاي ايسكميك قلبي منتسب به مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون، بيش از ۱۵ درصد، تعداد مرگ به علت سكته مغزي بيش از ۱۳ درصد، تعداد مرگ به علت سرطان ريه بيش از ۷۲ درصد و تعداد مرگ به علت بيماريهاي مزمن انسداد ريوي بيش از ۱۰ درصد نسبت به سال ۱۳۹۹ افزايش داشته است.
در گزارش سال 1399 وزارت بهداشت در 25 شهر كشور و با جمعيت هدف 32 ميليون نفر، تعداد مرگ منتسب به مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5 ميكرون، 11129 مورد (3751 نفر در شهر تهران) برآورد شد در حالي كه 7.51 درصد كل موارد مرگ در اين سال، ناشي از مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق، 11.19 درصد موارد مرگ به علت بيماريهاي مزمن انسداد ريوي منتسب به مواجهه با ذرات معلق، 9.39 درصد به علت سرطان ريه منتسب به مواجهه با ذرات معلق، 14.28 درصد به علت بيماريهاي ايسكميك قلبي منتسب به مواجهه با ذرات معلق و 14.34 درصد به علت سكته مغزي منتسب به مواجهه با ذرات معلق بود.