«اعتماد» گزارش داد
ابتكار تهران براي معماري هرمز
نوشين محجوب| تشديد ناامني در تنگه هرمز، درپي تبادل حملات ميان ايران و امريكا به شناورها و نفتكشها، به كانون تازهاي از رويارويي دو بازيگر تبديل شده؛ وضعيتي كه هم بر صادرات انرژي منطقه اثر گذاشته و هم هزينههاي سياسي و اقتصادي فشار دريايي امريكا را افزايش داده است. رويترز گزارش داد: ميانگين روزانه عبور كشتيهاي كالايي از تنگه در ۱۰ روز منتهي به يكشنبه به ۱۰ فروند رسيد كه پايينترين سطح از ماه مه بود. تنها دو كشتي روز شنبه و شش كشتي روز يكشنبه از آبراه عبور كردند و بيشتر آنها مسير تحت مديريت ايران را برگزيدند.
قمار پرهزينه واشنگتن
اين افت تردد پس از آن رخ داد كه سنتكام مدعي شد در واكنش به حملات موشكي ايران عليه شناورهاي نظامي امريكا، سه نفتكش ايراني را هدف قرار داده است؛ ازجمله نفتكشي در نزديكي جزيره خارك. سپاه پاسداران نيز اعلام كرد كه به ناو هواپيمابر و يك ناوشكن امريكايي مشاركتكننده در محاصره دريايي حمله كرده و شماري از نفتكشها و شناورهاي وابسته به امريكا را كه از مسيرهاي غيرمجاز عبور ميكردند، هدف قرار داده است. در غياب اطلاعات مستقل درباره جزييات همه اين حملات، روشن است كه هدفگرفتن مستقيم زنجيره صادرات انرژي، سطح رويارويي را از تهديد و كنترل تردد به مرحلهاي پرمخاطرهتر رسانده است. در همين راستا نشريه نيويوركتايمز در تحليلي، اين وضعيت را «بنبستي مرگبار» توصيف كرد: امريكا نتوانست تنگه را بهطور كامل و پايدار بازگشايي كند و ايران نيز امكان بستن كامل آن را نداشت. بر پايه دادههاي تانكرتركرز كه اين روزنامه نقل كرد، ميانگين نفت عبوري از هرمز در هفت روز منتهي به پنجشنبه حدود ۶.۷ ميليون بشكه در روز بود؛ نزديك به ۶۰ درصد پايينتر از سطح پيش از جنگ. اين روزنامه نوشت: دستكم ۲۳ كشتي در ماههاي جولاي و آگوست هدف حمله قرار گرفتند؛ رقمي كه شركتهاي خصوصي كشتيراني را، حتي با وجود اسكورت امريكا، از بازگشت به خليجفارس بازداشت.
نگاهها به تفاهم ايران و عمان
همزمان محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، از آمادهشدن تفاهم ايران و عمان براي ايجاد كريدور تازه تردد كشتيها خبر داد و گفت: اين مسير با مديريت ايران، در روزهاي آينده نهايي و اعلام ميشود. او همچنين از تعريف محدودهاي ممنوعه در خارج از تنگه هرمز خبر داد كه از خط محاصره دريايي امريكا تا بخشهايي از خليجفارس امتداد مييابد؛ محدودهاي كه ورود به آن ميتواند پيامدهاي تحريمي ازسوي ايران داشته باشد. برخي ناظران بر اين باورند كه همكاري با عمان، تلاشي براي انتقال مديريت تردد از ترتيبات تحميلي نظامي به سازوكاري منطقهاي و مبتني بر امنيت جمعي ساحلي است.همزمان اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت خارجه كشورمان نيز گفت كه تفاهم ايران و عمان براي تعيين مسير تردد ايمن در تنگه هرمز طي روزهاي آينده در سازمان بينالمللي دريانوردي ثبت خواهد شد. او در ادامه ضمن آنكه ايالاتمتحده را مسوول تنش در اين شاهراه حياتي قلمداد كرد، از حضور و تلاشهاي ديپلماتيك قطر گفت.بقايي در ادامه ارجاع احتمالي پرونده ايران به شوراي حكام آن را يك مسير زيانبار خواند و صراحتا اعلام كرد كه تهران در برابر چنين كنشي دست به اقدام متقابل خواهد زد. اين تحول در شرايطي رخ داد كه دونالد ترامپ با انتشار تصويري جعلي با هوش مصنوعي از حمله جنگندههاي امريكايي به خارك، بار ديگر فشار رواني بر مهمترين پايانه صادرات نفت ايران را افزايش داد. محسن رضايي در واكنش گفت كه صادرات نفت و بازگشت منابع حاصل از آن ادامه خواهد داشت و ايران براي تامين كالاهاي اساسي ذخاير كافي دراختيار دارد. با اين همه، خود جنگ اقتصادي اثرات خود را بر بازار منطقه گذاشت؛ بر پايه دادههاي تانكرتركرز، صادرات نفت خاورميانه در آگوست نسبت به ژانويه و فوريه ۳۹ درصد كاهش يافت.
ايران در مسير ائتلافسازي
در كنار رويارويي دريايي، تهران تحرك ديپلماتيك با همسايگان را نيز دنبال كرد. عباس عراقچي در تماسهاي جداگانه با وزيران خارجه عربستان و تركيه، امنيت منطقه و رفع ناامني تحميلشده بر هرمز را بررسي كرد و وزير خارجه قطر نيز براي گفتوگو درباره كاهش تنش راهي چين شد. ماجدالانصاري، سخنگوي وزارت خارجه قطر اخيرا اعلام كرده كه ما در منطقه خليجفارس بايد درك كنيم كه ائتلاف راهبردي با امريكا امر خوبي است، اما كافي نيست. همزمان نگاهها به واكنشهاي احتمالي چين و روسيه دوخته شده، دو بازيگري كه بهطور مشخص با حق وتوي خود در شوراي امنيت، همچنان متغير مهمي در محدودكردن فشارهاي چندجانبه واشنگتن به شمار ميروند. برخي تحليلگران معتقدند تداوم اين بنبست، بيش از آنكه راهحلي نظامي داشته باشد، به ترتيباتي براي امنيت كشتيراني، رفع محاصره و بازگشت به گفتوگو نياز دارد، در غير اين صورت، افت تردد در هرمز، افزايش هزينه بيمه و انرژي و خطر گسترش حملات متقابل، ميتواند بحران را از يك منازعه دوجانبه به تهديدي گستردهتر براي اقتصاد منطقه و جهان بدل كند.