گزارش «اعتماد» از هشدار پليس فتاي تهران بزرگ درباره كلاهبرداري‌هاي «ديپ‌فيك»
صداي عزيزانتان را هم باور نكنيد
گروه حوادث
كلاهبرداران سايبري اين‌بار با صداي مادر و فرزند سراغ قربانيان مي‌روند؛ تماس‌هايي اضطراري كه در چند دقيقه مي‌تواند پس‌انداز افراد را بر باد دهد. رييس پليس فتاي تهران بزرگ با هشدار نسبت به افزايش كلاهبرداري‌هاي مبتني بر هوش مصنوعي و «ديپ‌فيك» از شهروندان خواست پيش از هرگونه واريز وجه يا ارايه اطلاعات مالي، هويت تماسگيرنده را از راهي مطمئن احراز كنند. كلاهبرداري در فضاي مجازي ديگر به پيامك‌هاي جعلي، لينك‌هاي آلوده يا وعده‌هاي وسوسه‌انگيز محدود نمي‌شود. همزمان با گسترش فناوري‌هاي هوش مصنوعي، مجرمان سايبري نيز شيوه‌هاي تازه‌‌تر و پيچيده‌‌تري براي جلب اعتماد قربانيان به كار مي‌گيرند؛ شگردهايي كه گاهي آنقدر باورپذير هستند كه حتي صداي يكي از نزديك‌‌ترين اعضاي خانواده نيز نمي‌تواند نشانه‌اي براي تشخيص تماس جعلي باشد. در يكي از تازه‌‌ترين روش‌ها، كلاهبرداران با استفاده از فناوري‌هاي مبتني بر هوش مصنوعي، صداي افراد را شبيه‌سازي كرده و سپس با ايجاد يك موقعيت اضطراري، قرباني را براي انتقال فوري پول تحت فشار قرار مي‌دهند؛ تماس اضطراري از طرف نزديكان، جعل صداي مدير يا صاحب كسب و كار، پيام صوتي در واتس‌اپ يا تلگرام، تماس كوتاه براي جمع‌آوري نمونه صدا، جعل صداي يكي از اعضاي خانواده. در اين مواقع كلاهبرداران عجله و فشار ايجاد مي‌كنند، از پاسخ به سوال‌هاي ساده طفره مي‌روند يا جواب‌هاي كلي و نامتناسب مي‌دهند، صدا بيش از حد يكنواخت يا غيرطبيعي است؛ مكث‌ها، تاكيدها يا احساسات ممكن است كمي عجيب باشند، در تلفظ بعضي كلمات، اسم‌ها يا اصطلاحات آشنا اشتباه دارند، وقتي از آنها خواسته مي‌شود يك موضوع كاملا شخصي و غيرقابل حدس را توضيح دهند، پاسخ مبهم مي‌شود و تماس ناگهان به درخواست انتقال پول، كد تاييد، شماره كارت يا اطلاعات بانكي مي‌رسد.
وقتي يك صدا، نشانه كلاهبرداري است
يكي از كاربران شبكه اجتماعي ايكس در شرح تجربه خود از اين نوع كلاهبرداري نوشته است كه چند روز پيش فردي ناشناس با او تماس گرفته و خود را همسايه مادرش معرفي كرده است. تماسگيرنده مدعي شده كه حال مادر اين فرد وخيم است و او را به بيمارستان منتقل كرده‌اند و براي پرداخت هزينه‌هاي درمان به پول نياز دارند. ماجرا زماني براي قرباني باورپذيرتر شد كه پشت تلفن، صدايي شبيه صداي مادرش شنيد؛ صدايي با همان لحن، لهجه و حتي تكيه‌كلام‌هايي كه باعث شد هيچ ترديدي نسبت به واقعي بودن تماس نداشته باشد. او نيز بدون بررسي بيشتر، مبلغ قابل توجهي براي فرد تماسگيرنده واريز كرد و با نگراني راهي شمال كشور شد تا مادرش را ببيند، اما در ميانه راه، زماني كه با شماره تماسگيرنده تماس گرفت، متوجه شد تلفن از دسترس خارج شده است. تماس با مادر نيز حقيقت را روشن كرد؛ مادرش در سلامت كامل بود و اساسا از چنين ماجرايي خبر نداشت؛ اين تنها نمونه از چنين كلاهبرداري‌هايي نيست. كاربر ديگري كه خود را «محمدصادق» معرفي كرده نيز تجربه‌اي مشابه را روايت كرده است. او مي‌گويد با تماسي مواجه شده كه در آن صداي مضطرب دخترش را شنيده؛ دختري كه ظاهرا در يك تصادف جاده‌اي گرفتار شده و براي حل مشكل به كمك مالي نياز داشت. شرايط ايجاد شده آنقدر واقعي و اضطراري به نظر مي‌رسيد كه او نيز بدون فرصت كافي براي بررسي موضوع، مبلغ قابل توجهي را به حساب فردي كه خود را طرف مقابل حادثه معرفي كرده بود، واريز كرد. با اين حال خيلي زود و پس از ديدن دخترش متوجه شد تمام ماجرا ساختگي بوده است. اين قرباني علاوه بر خسارت مالي، از فشار روحي و شوك ناشي از اين تماس نيز گلايه و تاكيد كرده كه كلاهبرداران با ايجاد ترس و اضطراب، فرصت تصميم‌گيري منطقي را از قرباني مي‌گيرند.
هشدار پليس فتا درباره «ديپ‌فيك»
رييس پليس فتاي تهران بزرگ با اشاره به افزايش اين نوع پرونده‌ها، نسبت به سوءاستفاده مجرمان از فناوري هوش مصنوعي هشدار داده است؛ «داود معظمي گودرزي» درباره اين شيوه كلاهبرداري مي‌گويد: «مجرمان با استفاده از رسانه مصنوعي موسوم به «ديپ‌فيك» مي‌توانند چهره يا صداي افراد را به شكل ماهرانه‌اي شبيه‌سازي كنند. در برخي موارد مجرمان پس از دسترسي به تلفن همراه افراد و دفترچه تلفن آنها، از اطلاعات موجود براي هدف قرار دادن اعضاي خانواده و نزديكان استفاده مي‌كنند و با پخش صداي شبيه‌سازي‌شده، اعتماد قرباني را به دست مي‌آورند. در چنين شرايطي، تماسگيرنده معمولا يك موقعيت اضطراري طراحي مي‌كند؛ از تصادف و بيماري گرفته تا انتقال به بيمارستان، گرفتاري، نياز فوري به پول يا هر اتفاق ديگري كه بتواند احساسات مخاطب را تحت تاثير قرار دهد. نقطه مشترك همه اين سناريوها نيز يك درخواست است؛ همين حالا پول واريز كن!»
پليس فتا تاكيد دارد شهروندان نبايد صرفا به دليل شنيدن صداي آشنا، هويت فرد تماسگيرنده را قطعي بدانند. پليس فتا هشدار داده است: «اگر فردي با شما تماس گرفت و خود را يكي از اعضاي خانواده يا نزديكانتان معرفي كرد و همزمان درخواست فوري براي انتقال وجه، اعلام رمز، اطلاعات بانكي يا ساير داده‌هاي حساس داشت، تماس بايد مشكوك تلقي شود. بهترين واكنش در چنين شرايطي، قطع تماس و برقراري ارتباط مجدد با فرد مورد نظر از طريق شماره‌اي است كه از قبل در اختيار داريد؛ نه شماره‌اي كه تماسگيرنده اعلام مي‌كند. حتي اگر صداي فرد كاملا شبيه مادر، پدر، فرزند، همسر يا هر شخص نزديك ديگري باشد، چند دقيقه تاخير براي بررسي صحت ماجرا بسيار كم هزينه‌تر از انتقال پول به حساب يك كلاهبردار است.»
چرا اين شگردها قرباني بيشتري مي‌گيرند؟
طبق گزارش پليس فتا؛ يكي از نقاط قوت اين روش‌هاي كلاهبرداري، بازي با احساسات قرباني است. مجرم تلاش مي‌كند فرد را در شرايطي قرار دهد كه فرصت فكر كردن، پرس‌وجو كردن و بررسي جزييات را نداشته باشد. وقتي مخاطب تصور مي‌كند يكي از عزيزانش در بيمارستان است، تصادف كرده يا در موقعيتي خطرناك قرار دارد، احتمال تصميم‌گيري عجولانه افزايش پيدا مي‌كند. در اين شرايط، كلاهبردار نيز با تاكيد بر فوريت موضوع، قرباني را از تماس با ديگر اعضاي خانواده يا بررسي اطلاعات بازمي‌دارد. به همين دليل، اصل طلايي مقابله با اين نوع كلاهبرداري، شك كردن به درخواست‌هاي فوري و احراز هويت از يك مسير مستقل است. رييس پليس فتاي تهران بزرگ از شهروندان خواسته است: «هرگونه پيام متني، صوتي يا تماس تلفني كه در آن درخواست فوري براي واريز وجه يا دريافت اطلاعات حساس مطرح مي‌شود را با دقت بررسي كنند. به‌ويژه اگر تماسگيرنده مدعي است يكي از نزديكان شماست، پيش از هرگونه اقدام مالي بايد تماس را قطع كرده و از طريق شماره شخصي و شناخته شده فرد موردنظر، صحت ماجرا را بررسي كنيد.» در واقع، در عصر هوش مصنوعي ديگر نمي‌توان گفت؛ چون صدايش را شناختم، پس خودش بود. ممكن است صدايي كه مي‌شنويد كاملا واقعي به نظر برسد، اما فرد پشت خط واقعي نباشد. كلاهبرداران سايبري هر روز ابزارهاي تازه‌‌تري براي جلب اعتماد مردم در اختيار مي‌گيرند، اما يك اقدام ساده همچنان مي‌تواند بسياري از اين نقشه‌ها را خنثي كند؛ عجله نكردن، قطع تماس و صحت‌سنجي مستقل. چند دقيقه بررسي مي‌تواند مانع از آن شود كه يك تماس چند دقيقه‌اي به خسارتي سنگين و گاه جبران‌ناپذير تبديل شود.
دام ديگر كلاهبرداران؛ عكس‌هاي يادگاري
اگر چه استفاده از صوت‌هاي غيرواقعي و شبيه‌سازي شده، يكي از روش كلاهبرداري است كه اين‌روز‌ها مجرمان براي كلاهبرداري‌هاي مالي خود امتحان مي‌كنند، اما ورود به‌حساب‌هاي كاربري افراد در پلتفرم‌هاي خريد اعتباري هم از ديگر ترفند‌هاي اين مجرمان است كه قربانيان مالي بسياري داشته است. رييس پليس فتاي تهران مي‌گويد: «كلاهبرداران معمولا با شهروندان تماس مي‌گيرند و با ادعا‌هايي مانند برنده شدن در قرعه‌كشي، دريافت تخفيف ويژه خدمات پزشكي، دندانپزشكي يا ساير پيشنهاد‌هاي وسوسه‌انگيز از آنان مي‌خواهند كدي را كه براي تلفن همراهشان ارسال شده، در اختيارشان قرار دهند. اين كد در‌واقع كد ورود به حساب كاربري افراد در پلتفرم‌هاي خريد اعتباري مانند اسنپ‌پي، ديجي‌پي و ساير سامانه‌هاي مشابه است. مجرمان پس از دريافت اين كد، وارد حساب كاربري قرباني شده و تا سقف اعتبار او خريد انجام مي‌دهند، اما اقساط و بدهي اين خريد‌ها به نام صاحب حساب ثبت مي‌شود و قربانيان زماني متوجه اين كلاهبرداري مي‌شوند كه پيامك اقساط يا بدهي براي آنها ارسال شده و در آن زمان پيگيري موضوع دشوارتر خواهد بود.»
رييس پليس فتا همچنين بهره‌گيري از موضوعات جذاب و مورد توجه كاربران را به عنوان روشي براي فريب افراد و انتشار بدافزار‌ها عنوان مي‌كند و مي‌گويد: «يكي از جديد‌ترين شگرد‌هاي كلاهبرداران، ارسال پيام‌هايي با عنوان «عكس يادگاري» يا «تو هم داخل اين عكس هستي، دانلودش كن» است كه كاربران را به نصب فايل‌هاي آلوده ترغيب مي‌كند. پيام‌هاي ارسالي از سوي هكر‌ها معمولا حاوي يك لينك مخرب يا فايل نصبي مستقيم است. كاربران پس از دانلود و اجراي فايل، ناخواسته بد‌افزاري را روي تلفن همراه يا كامپيوتر خود نصب مي‌كنند كه دسترسي كامل به اطلاعات شخصي، تصاوير، مخاطبان، پيامك‌ها و حتي اطلاعات بانكي را براي مهاجمان فراهم مي‌سازد. خودداري از دانلود و نصب هرگونه برنامه يا فايل دريافتي از طريق پيام‌رسان‌ها و شبكه‌هاي اجتماعي بهترين راهكار پيشگيري از وقوع جرم كلاهبرداران است. دريافت نرم‌افزارهاي مورد نياز از منابع و فروشگاه‌هاي معتبر سبب مي‌شود مجرمان نتوانند به اهداف مجرمانه خود دست پيدا كنند.»