«اعتماد» گزارش ميدهد
كارشكني امريكا در مسير ديپلماسي
حديث روشني|در شرايطي كه براساس گزارشهاي ادعايي رسانهها، رايزنيهاي غيرمستقيم ميان ايران و امريكا در نيويورك همچنان ادامه دارد، دونالد ترامپ، رييسجمهور ايالاتمتحده، ضمن تاكيد مجدد بر عدم دستيابي كشورمان به سلاح هستهاي، پيشنهاد اخير ايران براي بازگشايي تنگه هرمز و توقف درگيريها را رد كرده است؛ موضعي كه به ادعاي برخي ناظران از افزايش فاصله ميان تهران و واشنگتن حكايت دارد، اما همزمان برخي منابع ديپلماتيك از ادامه مذاكرات در هفته آينده خبر ميدهند. ترامپ روز شنبه گفت پيشنهاد ايران را نپذيرفته است، با اين حال مقامهاي امريكايي از ادامه گفتوگوهاي «مثبت و سازنده» از طريق ميانجيها سخن گفتهاند! اين درحالي است كه تهران همچنان بر شروط خود مبني بر بازگشت به مسير گفتوگو تاكيد دارد، واشنگتن اما با حفظ سياست فشار حداكثري، خواهان امتيازگيري از ايران در پرونده هستهاي است؛ وضعيتي كه چشمانداز مذاكرات را همچنان در هالهاي از ابهام قرار داده است.
فشار حداكثري از حصر هوايي تا توقف تعاملات بانكي
همزمان با تداوم رايزنيهاي ديپلماتيك، فشار اقتصادي امريكا بر ايران نيز وارد مرحله تازهاي شده است. والاستريت ژورنال با انتشار گزارشي مدعي شده كه يك مقام ارشد وزارت خزانهداري امريكا طي ماه جاري به چند كشور خاورميانه و اروپا سفر كرده و به شركاي تجاري ايران هشدار داده كه ادامه تجارت با تهران ميتواند به معناي مواجهه با فشار واشنگتن باشد. اين گزارش، محدوديتهاي تازه عليه شبكه بانكي و هوانوردي ايران را بخشي از همين كارزار فشار توصيف كرده است. در همين راستا اسكات بسنت، وزير خزانهداري امريكا نيز مدعي شده كه اين وزارتخانه پس از آغاز آنچه «عمليات طرد اقتصادي» خوانده، اقدامات مالي مشخصي عليه بانكها و ارايهدهندگان خدمات در بخش هوانوردي اعمال كرده و تيمهايي را به كشورهاي مختلف اعزام كرده است تا آنها را به اقدام عليه ايران ترغيب كنند. به گفته او، توقف پروازهاي ماهان در تركيه و عمان، توقف پرواز شركتهاي ايراني در امارات و محدود شدن تعاملات بانكهاي ايراني با بانكهاي منطقه ازجمله نتايج اين فشارها بوده است. در همين چارچوب، رويترز گزارش داده كه شركتهاي هواپيمايي ايراني از پرواز به برخي كشورهاي همسايه ازجمله امارات و عمان منع شدهاند؛ اقدامي كه به گفته اين خبرگزاري در پي سياست جديد امريكا براي هدف قرار دادن شركتهاي كشورهاي ثالث طرف معامله با ايران صورت گرفته است. گفتني است دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي نيز در واكنش به برخي اخبار درباره محدوديتهاي هوايي اعلام كرده است كه ايران در برابر اين محدوديتها قصد مقابلهبهمثل نظامي ندارد و مذاكرات با كشورهاي مربوطه براي رفع محدوديتهاي هوايي را دنبال ميكند. اين دبيرخانه در عين حال اعلام كرده كه راهكارهاي غيرنظامي متعددي براي مقابلهبهمثل وجود دارد كه در صورت ضرورت ممكن است در برخي فرودگاهها اعمال شود.
هرمز؛ محور اختلاف تهران و واشنگتن
در اين ميان، تنگه هرمز همچنان مهمترين نقطه اختلاف دوطرف است. ايران بازگشايي اين آبراه را به پذيرش شروط خود ازسوي امريكا گره زده و واشنگتن نيز تلاش ميكند با افزايش عبور كشتيها تحت حمايت نظامي خود، كنترل جريان انرژي از اين مسير را در دست بگيرد. رويترز گزارش داده كه در روزهاي اخير عبور نفتكشها از تنگه افزايش يافته، هرچند حجم تردد همچنان پايينتر از سطح پيش از جنگ قرار دارد. در تهران، سخنگوي ارشد نيروهاي مسلح تاكيد كرده است كه مديريت تنگه هرمز دراختيار ايران قرار دارد و هر كشتي كه خارج از مسير تعيينشده عبور كند، با مسائل امنيتي مواجه خواهد شد. همزمان بدر البوسعيدي، وزير خارجه عمان، در مجمع عمومي سازمان ملل با اشاره به اختلال در كشتيراني از طريق تنگه هرمز، بر ادامه تلاشهاي كشورش براي حفاظت از كشتيراني در اين آبراه تاكيد كرد و از طرفهاي درگير خواست اختلافات خود را از مسير خويشتنداري، گفتوگو و راهحل سياسي حلوفصل كنند.
اروپا هم از تبعات جنگ در امان نماند
دامنه پيامدهاي جنگ اما به بازارهاي انرژي اروپا هم رسيده است. دان يورگنسن، كميسر انرژي اتحاديه اروپا، در نامهاي به وزيران انرژي كشورهاي عضو هشدار داده كه اين اتحاديه در نتيجه پيامدهاي جنگ ايران با بحران قيمت انرژي مواجه شده است. او از كشورهاي عضو خواسته بررسي كنند كه آيا امكان اتخاذ اقداماتي براي كاهش تقاضاي انرژي وجود دارد يا خير. به گفته يورگنسن، اروپا اكنون نسبت به زمستان ۲۰۲۱ آمادگي بيشتري دارد، اما دولتها بايد براي زمستان پيشرو آمادگيهاي خود را افزايش دهند. به اين ترتيب، تنگه هرمز ديگر صرفا يك موضوع اختلاف ميان تهران و واشنگتن نيست و پيامدهاي آن به بازارهاي انرژي، تجارت منطقهاي و حتي سياستهاي اقتصادي اروپا نيز سرايت كرده است.
تاكيد چين بر احياي تفاهم اسلامآباد
در همين حال، چين نيز بر ضرورت بازگشت تهران و واشنگتن به مسير گفتوگو تاكيد كرده است. وانگ يي، وزير خارجه چين، اعلام كرده است كه شي جينپينگ در ديدار با دونالد ترامپ از بازگشت ايران و امريكا به «تفاهم اسلامآباد»، ازسرگيري هرچه سريعتر مذاكرات و تلاش براي دستيابي به توافقي جامع، ازجمله درباره موضوع هستهاي، حمايت كرده است. موضع پكن در شرايطي مطرح ميشود كه چين از يكسو روابط اقتصادي گستردهاي با ايران دارد و ازسوي ديگر در حال مديريت مناسبات خود با واشنگتن است. همزمان، وزارت خارجه چين اعلام كرده است كه رهبران دو كشور بر اين موضوع توافق كردهاند كه هيچ كشور يا نهادي نبايد بابت عبور و مرور از آبراههاي بينالمللي عوارض دريافت كند.
عربستان در دو سوي معادلات غرب آسيا
در سطح منطقهاي نيز عربستانسعودي بر اهميت امنيت خليجفارس تاكيد كرده است. فيصل بن فرحان، وزير خارجه عربستان، در مجمع عمومي سازمان ملل امنيت خليجفارس را بخشي جداييناپذير از امنيت منطقه و جهان دانست و بر ضرورت ترتيبات امنيتي جامع و پايدار در منطقه تاكيد كرد. بنفرحان در عين حال طي ادعايي مغرضانه ايران را به هدف قرار دادن كشورهاي منطقه متهم كرد، اما همزمان خواستار عاري شدن منطقه از سلاحهاي كشتارجمعي و تحت نظارت بينالمللي قرار گرفتن تاسيسات هستهاي و استفاده صلحآميز از اين اهرمها شد و ادامه شهركسازي اسراييل و كوچ اجباري فلسطينيان را نيز نقض قوانين بينالمللي دانست! در چنين شرايطي، پرونده ايران و امريكا همزمان در دو مسير متضاد حركت ميكند؛ از يكسو كانالهاي ديپلماتيك همچنان فعالاند و ميانجيها تلاش ميكنند گفتوگوها را ادامه دهند و ازسوي ديگر، واشنگتن فشار اقتصادي و محدوديتهاي عليه ايران و شركاي تجاري آن را تشديد كرده است. با اين همه برخي تحليلگران معتقدند رد پيشنهاد اخير ايران ازسوي ترامپ نيز نشان ميدهد كه فاصله دوطرف بر سر چارچوب توافق همچنان پابرجاست؛ هرچند گزارشهايي از احتمال ادامه مذاكرات در روزهاي آينده منتشر شده است.