چرايي مماشات با عربستان
حسين مسعودنيا
حضور تعداد زيادي از مسوولان جمهوري اسلامي ايران در گراميداشت روز ملي عربستان سعودي در تهران سبب طرح انتقاداتي گسترده شد كه چرا نمايندگان زيادي از جمهوري اسلامي در مراسم روز ملي عربستان شركت كردهاند در حالي كه عربستان سعودي از امريكا در جديدترين خبرها تقاضا كرده كه تحريمها عليه ايران ادامه يابد . خواستم به نكتهاي اشاره كنم و آن اينكه اگر عربستان در قبال ايران موضعي جز اين داشته باشد شما بايد در اصل موضوع تشكيك كنيد وگرنه كساني كه به مسائل غرب آسيا آگاهي دارند به خوبي اين مساله براي آنها قابل توجيه است. ايران و عربستان اگرچه امروز به دليل اصرار چين و با وساطت اين كشور به يكديگر نزديك شده و به ظاهر از رقابتهاي ايدئولوژيك فاصله گرفتهاند، ولي واقعيت امر اين است كه رقابت و اختلاف بين دو كشور نه به دوران جمهوري اسلامي، بلكه حتي به قبل از آن برميگردد. واقعيت اين است كه ايران و عربستان سعودي در حوزههاي مختلف با يكديگر رقابت دارند. مهمترين حوزههايي كه دو كشور در آن با يكديگر رقابت دارند، عبارتند از: اول اينكه عربستان سعودي خود را قدرت برتر منطقه ميداند و درصدد رهبري خاورميانه بر اساس پتانسيل نفتي اقتصادي و مذهبي خود است و اين در حالي است كه ايران نيز بنا به دلايل متعدد ازجمله ارتش توانمند نيروي انساني و مهمتر از همه ساحل طولاني خود در خليجفارس مدعي رهبري خاورميانه است. دومين رقابت دو كشور بر سر موضوع برتري در خليجفارس و قدرت برتر بودن در خليجفارس است. عربستان سعودي يكي از اركان سياست خارجي اين كشور را رهبري و برتري در منطقه تشكيل ميدهد و اين در حالي است كه جمهوري اسلامي نيز مدعي است كه خليجفارس حياط خلوت ايران است و طرح هر الگويي براي ساختار امنيتي منطقه بدون حضور جمهوري اسلامي ايران غير قابل قبول است. سوم اينكه دو كشور اگرچه اكنون به دليل تحولات بينالملل رقابتهاي ايدئولوژيك بين آنها كاهش يافته، ولي واقعيت اين است كه دو كشور به لحاظ ايدئولوژيك مدعي رهبري دو ايدئولوژي متفاوت هستند. عربستان سعودي از اسلام سلفي تكفيري حمايت ميكند، در حالي كه جمهوري اسلامي ايران رهبري و حمايت از گروههاي مقاومت و اسلام تشيع انقلابي را در دستور كار خود قرار دارد و از آن حمايت ميكند. اين رقابت گاه به منازعاتی كشيده شده كه اوج آن در سوريه بود و اكنون نيز نمونهاي از آن را ما در يمن شاهد هستيم. چهارمين رقابتي كه بين دو كشور وجود دارد به لحاظ انرژي و نفت است. هر دو كشور براي رهبري اوپك با يكديگر رقابت دارند. پنجمين اختلاف دو كشور در خصوص ماهيت سياست خارجي و ساختار امنيتي منطقه است، در حالي كه جمهوري اسلامي ايران يك كشور مستقل است و مدعي شكلگيري ساختار امنيتي بدون حضور كشورهاي خارجي است، اما عربستان سعودي در مقابل خواهان مشاركت امريكا و تشكيل ساختار امنيتي بدون حضور جمهوري اسلامي ايران است، بنابراين به نظر ميرسد كه واقعيتهاي ژئوپليتيك، ايدئولوژيك و اقتصادي سبب شده است كه دو كشور با يكديگر رقابت داشته باشند و در حوزههاي مختلف به خصوص در حوزههاي نفوذ منطقهاي با يكديگر رقابت كنند، لذا طرح ادعاي حمايت عربستان از سياستهاي امريكا در منطقه بديهي به نظر ميرسد، اما واقعيتهاي حاكم بر منطقه و جهان، جمهوري اسلامي ايران را بنا به برخي دلايل به اين نتيجه رسانده است كه به خصوص در شرايط فعلي از تقابل با كشورهاي همسايه بهويژه عربستان پرهيز كرده و درصدد برآيد كه بر وجوه اشتراك در سياست خارجي دو كشور تاكيد كند و از اختلاف و دوگانگي پرهيز كرده و حتيالمقدور راه مماشات و مسالمتآميز با يكديگر را انتخاب كنند. تاكيد بر روابط منطقهاي و گسترش روابط با كشورهاي منطقه، تلاش براي جلوگيري از تحقق طرح عبري عربي و شكلگيري پيمان ابراهيم، استفاده از نفوذ اسلام در كشورهاي منطقه، ممانعت از نزديكي بيش از حد عربستان به اسراييل، گسترش روابط با كشورهاي همسايه خليجفارس براي دور زدن برخي تحريمها و تلاش براي حضور در ساختار امنيتي منطقه در دوران پساجنگ ايجاب ميكند كه جمهوري اسلامي ايران در عين داشتن اختلافات با كشورهاي منطقه و عربستان درصدد گسترش روابط با اين كشور باشد، چراكه به تعبيري شاهكليد گسترش روابط با كشورهاي منطقه، گسترش روابط با عربستان است، بنابراين به نظر ميرسد كه واقعيتهاي موجود در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايجاب ميكند كه حتيالمقدور از ايجاد تنش به خصوص در مقطع كنوني با عربستان اجتناب كرده و درصدد باشد كه تنش را به حداقل برساند، اگرچه واقعيتهاي موجود بر سياست دو كشور سبب وجود اختلافات ديرينه در ميان دو كشور شده است. نه ميتوان نفوذ منطقهاي و توان جمهوري اسلامي ايران را ناديده گرفت و نه ميتوان نقش و نفوذ عربستان در جهان اسلام را ناديده گرفت. به نظر ميرسد مهمترين وجه اشتراك دو كشور، اسلامي بودن دو كشور و تاكيد جمهوري اسلامي به خصوص از دولت قبل بر گسترش روابط با همسايگان است و مسوولان شركتكننده در روز ملي عربستان حتما از اين موضوع آگاه بوده و هستند و انشاءالله كارگزاران سياست خارجي با رعايت همه جوانب سعي در تصميمگيري و اتخاذ رويكرد مناسب در قبال همسايه جنوبي ايران، عربستان سعودي داشته باشند. والسلام.