منزلت زن از نگاه بنيان‌گذار (۱۲)
احمد مازني
آنچه از سخنان امام در يادداشت قبلي اشاره شد، علاوه بر تاييد حضور زنان در فعاليت‌هاي سازندگي، بيانگر توجه امام به ابعاد انساني و اجتماعي مشاركت است. ارزش يك اقدام اجتماعي، از اين منظر، تنها با ميزان كار فيزيكي انجام شده يا نتيجه مادي آن سنجيده نمي‌شود، بلكه انگيزه، پيام اجتماعي و تاثيري كه بر روحيه و اراده ديگران مي‌گذارد نيز اهميت دارد. حضور بانوان در كنار روستاييان و كشاورزان، حتي اگر از نظر حجم فعاليت با كار افراد ورزيده قابل مقايسه نباشد، مي‌توانست احساس همراهي و همبستگي را تقويت كند و به افزايش انگيزه مردم براي ادامه تلاش بينجامد. در اين نگاه، خدمت‌رساني به محرومان صرفا به معناي انتقال امكانات از يك گروه به گروه ديگر نيست، بلكه به معناي حضور در كنار مردم، مشاركت در دشواري‌هاي آنان و تقويت احساس مسووليت مشترك نيز هست. از اين‌رو، نقش زنان در جهاد سازندگي را بايد فراتر از انجام مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي اجرايي ارزيابي كرد. اين حضور، جلوه‌اي از مشاركت اجتماعي و نشانه‌اي از پيوند ميان مسووليت‌پذيري فردي و پيشرفت جمعي بود. امام خميني (ره) نقش زنان در سازندگي كشور را هم‌دوش مردان توصيف كرده و بر ضرورت مشاركت برابر آنان در تلاش عمومي براي پيشرفت تاكيد داشتند و فرمودند: «امروز زنان در جمهوري اسلامي هم‌دوش مردان در تلاش سازندگي خود و كشور هستند.» (صحيفه امام، ج ۱۲، ص ۲۷۵) تعبير «هم‌دوش مردان» در اين بيان، بر همراهي فعال زنان در مسووليت‌هاي اجتماعي و ملي دلالت دارد. سازندگي كشور، در اين چارچوب، فعاليتي نيست كه مردان عامل اصلي آن باشند و زنان صرفا در حاشيه از آن پشتيباني كنند، بلكه زنان و مردان، هر يك متناسب با توانايي‌ها، دانش، تجربه و مسووليت‌هاي خود، در تحقق اهداف عمومي جامعه سهم دارند. از اين منظر، حضور زنان در عرصه سازندگي را نمي‌توان صرفا با شمار افراد شركت‌كننده يا ميزان فعاليت‌هاي اجرايي آنان سنجيد. گسترش مشاركت اجتماعي، تقويت روحيه همكاري، انتقال تجربه، افزايش اعتمادبه‌نفس و فراهم كردن زمينه حضور موثرتر زنان در عرصه‌هاي عمومي نيز ازجمله ابعادي است كه در ارزيابي اين مشاركت اهميت دارد. امام خميني (ره) با تاكيد بر سهم زنان در نهضت اسلامي، اين مشاركت را به مرحله پس از پيروزي نيز تسري دادند و فرمودند: «زن بايد در مقدرات اساسي مملكت دخالت كند. شما همان‌گونه كه در نهضت‌ها نقش اساسي داشته‌ايد و سهيم بوده‌ايد، هم‌اكنون هم باز بايد در پيروزي سهيم باشيد. ان‌شاءالله شما بايد مملكت را بسازيد.» (تبيان، دفتر ۸، ص ۶۷) تكرار اين مضمون در سخنان امام، نشان‌دهنده جايگاه محوري آن در تبيين مسووليت اجتماعي زنان است. از نگاه ايشان، همان‌گونه كه حضور زنان در مبارزه و پيروزي انقلاب اهميت داشت، استمرار مشاركت آنان در اداره امور كشور و پيشبرد برنامه‌هاي سازندگي نيز ضروري بود. به بيان ديگر، نقش‌آفريني زنان نبايد به يك مقطع تاريخي خاص محدود مي‌شد، بلكه باید در مراحل مختلف حيات اجتماعي و سياسي كشور استمرار مي‌يافت. اين رويكرد، مسووليت سازندگي را از انحصار يك نهاد يا گروه خارج مي‌كند و آن را به وظيفه‌اي عمومي تبديل مي‌سازد. دولت، مردم، نهادهاي اجتماعي، روحانيت و ديگر گروه‌هاي موثر جامعه، هر يك در جايگاه خود مسووليت دارند و هيچ‌يك نمي‌توانند تمام بار پيشرفت و آباداني كشور را به‌تنهايي بر دوش بكشند.
امام خميني (ره) در تبيين اين اصل، بر ضرورت مشاركت همگاني و پرهيز از واگذاري مسووليت به ديگران تاكيد كرده و فرمودند: «اين آشفتگي‌ها بايد به دست ما و شما، به دست ملت و دولت پايان يابد. تنها هيچ‌كدام نمي‌توانند اين كارها را درست بكنند. اگر خانم‌ها خيال كردند كه كنار بروند و مردها اين كارها را انجام بدهند يا مردها خيال كنند كه كنار بروند و خانم‌ها اين كارها را انجام بدهند يا هر دو خيال كنند دولت انجام بدهد يا هر سه خيال كنند روحانيت انجام بدهد، اين خيال، خيال صحيحي نيست، بلكه هر شخصي بايد در محلي كه هست، تكليفي كه دارد، اين است كه آنجا را خوب بسازد.» (تبيان، دفتر ۸، ص ۶۷)
مضمون اين سخن، مسووليت‌پذيري را به يك اصل عمومي در زندگي اجتماعي تبديل مي‌كند. براساس اين ديدگاه، هيچ فرد يا گروهي نبايد با تكيه بر نقش ديگران، از وظيفه خود در اصلاح امور و پيشبرد جامعه غفلت كند. هر كس بايد در جايگاه و حوزه مسووليت خود، براي بهبود شرايط تلاش كند و نتيجه اين كوشش‌ها در پيوند و همكاري ميان بخش‌هاي مختلف جامعه شكل مي‌گيرد. در چنين چارچوبي، مشاركت زنان نه امري فرعي و وابسته به اراده ديگران، بلكه بخشي از مسووليت عمومي آنان درقبال جامعه است. ادامه دارد