کسادی بازار لوازم‌التحریر در آستانه باز گشایی مدارس
مهر بی‌رونق
اگرچه بازار نوشت‌افزار با افزايش هزينه‌هاي توليد و واردات مواجه است ، اما ركود موجود اجازه نمي‌دهد تمام افزايش هزينه‌ها به مصرف‌كننده منتقل شود
ندا جعفري
بازار لوازم‌التحرير در آستانه آغاز سال تحصيلي جديد، برخلاف روال سال‌هاي گذشته هنوز رونق مورد انتظار را ندارد و همزمان با افزايش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدي قيمت برخي كالاها، با كاهش قدرت خريد خانوارها و افت تقاضا نيز مواجه شده است. فعالان اين بازار از مشكلات ثبت سفارش و تخصيص ارز براي واردات و افزايش حضور كالاهاي قاچاق در برخي گروه‌هاي تخصصي و فانتزي خبر مي‌دهند؛ شرايطي كه خريد يك دفتر، خودكار يا ماژيك را براي بسياري از دانشجويان و خانواده‌ها از يك خريد روزمره به تصميمي حساب شده تبديل كرده است. محسن گلستاني، رييس اتحاديه لوازم‌التحرير درباره افزايش قيمت‌ها در بازار به «اعتماد» مي‌گويد: قيمت انواع لوازم‌التحرير در فاصله شهريور سال گذشته تا شهريور امسال بين ۵۰ تا ۱۰۰ درصد افزايش پيدا كرده است.
به گفته گلستاني، بيشترين رشد قيمت در بخش محصولات سلولزي، به‌ويژه دفتر و كاغذ تحرير، اتفاق افتاده است. افزايش شديد قيمت كاغذ باعث شده هزينه توليد و عرضه اين محصولات بالا برود. در كنار آن، كالاهايي كه در فرآيند توليد به مواد پتروشيمي و محصولات شيميايي وابسته هستند نيز با افزايش قيمت مواجه شده‌اند. خودكار، ماژيك و بخشي از لوازم مورد استفاده در حوزه محصولات هنري از جمله كالاهايي هستند كه تحت تاثير افزايش قيمت مواد اوليه قرار گرفته‌اند. گلستاني معتقد است؛ افزايش قيمت لوازم‌التحرير در مجموع همچنان از نرخ تورم عمومي كشور پايين‌تر است و احساس مردم نسبت به افزايش قيمت‌ها ممكن است شديدتر از ميزان واقعي تورم اين بخش باشد، زيرا خريد لوازم‌التحرير معمولا به صورت عمده و سالانه انجام مي‌شود. گلستاني معتقد است؛ مشكل اصلي بازار لوازم‌التحرير در شرايط فعلي، بيش از آنكه مربوط به عرضه باشد، به كاهش تقاضا بازمي‌گردد. كاهش قدرت خريد خانوارها موجب شده خانواده‌ها در آستانه سال تحصيلي با احتياط بيشتري خريد كنند و به سمت كالاهاي اقتصادي‌تر بروند. او مي‌گويد: در سال‌هاي گذشته خانواده‌ها معمولا در اواخر مرداد و اوايل شهريورماه براي خريد بخش عمده لوازم مورد نياز فرزندان خود اقدام مي‌كردند، اما امسال اين اتفاق نيفتاده است. به گفته رييس اتحاديه لوازم‌التحرير، در بازار حتي اصطلاحي وجود دارد كه مي‌گويند هنوز بوي سر كلاس نمي‌آيد؛ يعني موج معمول خريدهاي پيش از آغاز سال تحصيلي شكل نگرفته است. يكي ديگر از عوامل موثر بر كاهش تقاضا، ترديد خانواده‌ها نسبت به نحوه برگزاري مدارس است. تجربه سال گذشته كه بخشي از سال تحصيلي به شكل غيرحضوري برگزار شد، باعث شده برخي خانواده‌ها نسبت به خريد حجم بالاي لوازم‌التحرير احتياط كنند. بخشي از كالاهايي كه سال گذشته خريداري شده بود نيز عملا به دليل غيرحضوري بودن مدارس مصرف نشده است مانند كيف و ... .
گلستاني پيش‌بيني مي‌كند؛ الگوي خريد خانوارها در سال تحصيلي جديد تغيير كند به اين صورت كه اگر در گذشته خانواده‌ها يك‌بار در ابتداي سال تحصيلي خريد عمده انجام مي‌دادند، امسال احتمالا خريدها به شكل مرحله‌اي انجام خواهد شد.خانواده‌ها ممكن است در ابتداي سال تنها كالاهاي ضروري را خريداري كنند و در ماه‌هاي بعد، متناسب با شرايط مدارس و ميزان مصرف، دوباره براي خريد لوازم‌التحرير اقدام كنند. او تاكيد مي‌كند: كاهش قدرت خريد باعث شده خانواده‌ها علاوه بر كاهش حجم خريد، در انتخاب كالا نيز محتاط‌تر شوند و به سمت محصولات ارزان‌تر و اقتصادي‌تر حركت كنند. همين مساله موجب شده فعالان بازار انتظار رونق قابل توجهي براي بازار نوشت‌افزار در سال جاري نداشته باشند. رييس اتحاديه لوازم‌التحرير همچنين به تنوع بالاي محصولات اين بازار اشاره كرده و مي‌گويد: همه كالاهاي موجود در بازار، محصولات عمومي و آموزشي نيستند. بخش عمده مصرف روزمره شامل؛ مداد، خودكار، پاك‌كن، تراش، جامدادي و دفتر است كه بخش قابل توجهي از آنها در داخل كشور توليد مي‌شود. اما در كنار اين محصولات، كالاهاي تخصصي براي مصارف هنري، صنعتي، اداري، كادويي، مهندسي و نقشه‌كشي نيز وجود دارد كه اغلب وارداتي هستند.
به گفته گلستاني، توليد بسياري از اين كالاهاي تخصصي به دليل محدود بودن حجم مصرف در كشور از نظر اقتصادي توجيه ندارد يا دانش و فناوري لازم براي توليد آنها در داخل وجود ندارد، بنابراين بازار در اين بخش همچنان به واردات وابسته است. او همچنين وجود كالاهاي فانتزي و شخصيت‌محور را يكي ديگر از بخش‌هاي متاثر از واردات عنوان كرده و ادامه مي‌دهد: محصولاتي مانند خودكارها و مدادهاي فانتزي و كالاهايي كه با شخصيت‌هاي مختلف كارتوني طراحي مي‌شوند، به دليل جذابيت بصري براي كودكان و نوجوانان تقاضاي خاص خود را دارند و بخشي از آنها از مسير واردات تامين مي‌شود. گلستاني تاكيد مي‌كند: اگرچه فعالان اين حوزه با افزايش هزينه‌هاي توليد، واردات و تامين كالا مواجه هستند، اما ركود موجود در بازار اجازه نمي‌دهد تمام افزايش هزينه‌ها به مصرف‌كننده منتقل شود. افزايش بيش از ۵۰ درصدي قيمت‌ها فشار زيادي بر خانوارها وارد مي‌كند، اما فروشندگان نيز به دليل كاهش قدرت خريد مردم با محدوديت مواجه هستند و بازار كشش افزايش بيشتر قيمت‌ها را ندارد.در چنين شرايطي، بازار لوازم‌التحرير از يك سو با چالش تامين كالا، مواد اوليه و واردات و از سوي ديگر با كاهش قدرت خريد خانوارها مواجه است؛ وضعيتي كه باعث شده در آستانه سال تحصيلي جديد، برخلاف سال‌هاي گذشته، خبري از رونق مورد انتظار در بازار نوشت‌افزار نباشد. در بخشي از اين گفت‌وگو رييس اتحاديه توليدكنندگان لوازم‌التحرير، با اشاره به وضعيت عرضه در بازار لوازم‌التحرير به «اعتماد» مي‌گويد: حدود ۶۰ درصد نياز كشور از طريق توليد داخل تامين مي‌شود، اما همين بخش نيز وابستگي قابل توجهي به مواد اوليه خارجي دارد، بخش مهمي از مواد اوليه مورد استفاده در توليد لوازم‌التحرير از محصولات پتروشيمي تامين مي‌شود و افزايش قيمت اين مواد، مستقيما هزينه تمام شده توليد را بالا مي‌برد. به گفته گلستاني در سال گذشته هم با مشكلات مربوط به واردات مواد اوليه و هم با جهش قيمت محصولات پتروشيمي مواجه بوده‌اند كه اين شرايط باعث شده هزينه توليد افزايش پيدا كند و در نهايت قيمت كالاهاي توليد داخل نيز بالا برود. گلستاني تاكيد مي‌كند: اگرچه بخش قابل توجهي از نياز بازار توسط توليدكنندگان داخلي تامين مي‌شود، اما نمي‌توان توليد لوازم‌التحرير را كاملا مستقل از واردات دانست، زيرا زنجيره توليد در بسياري از محصولات همچنان به مواد اوليه وارداتي وابسته است. از سوي ديگر، حدود ۴۰ درصد بازار لوازم‌التحرير از طريق واردات تامين مي‌شود، اما در اين بخش نيز محدوديت‌هاي جدي وجود دارد. به گفته او، از تيرماه سال گذشته ثبت سفارش و تخصيص ارز مناسبي براي واردات محصولات نوشت‌افزار انجام نشده و به همين دليل واردات به شكل معناداري كاهش يافته است.
لوازم‌التحرير ديگر خريد تفنني نيست
«م.ا»، دانشجو است. او در مورد خريد لوازم‌التحرير در سال جديد تحصيلي به «اعتماد» مي‌گويد: الان بيشتر من با موبايل و لپ‌تاپ كار مي‌كنم . نياز زيادي به كاغذ و دفتر و خودكار ندارم. خيلي از يادداشت‌ها را در گوشي يا كامپيوتر ذخيره مي‌كنيم و براي بعضي درس‌ها هم فايل‌هاي ديجيتال داريم. بنابراين خريد دفتر و كاغذ نسبت به گذشته كمتر شده است.شايد گراني باعث شده باشد كمي اقتصادي‌تر خريد كنيم، اما واقعيت اين است كه ترجيح ما نيست؛ بيشتر يك اجبار است، چون قبلا اگر وارد يك مغازه لوازم‌التحريري مي‌شدم و يك خودكار يا دفتر قشنگ مي‌ديدم، ممكن بود بدون اينكه واقعا به آن احتياج داشته باشم هم بخرم مخصوصا وقتي اول ترم مي‌شد، خريدن چند دفتر، خودكار، ماژيك و وسايل مختلف برايم بخشي از حال‌وهواي شروع ترم بود، اما الان شرايط كاملا فرق كرده است. او ادامه مي‌دهد: اين روزها هزينه تحصيل فقط شهريه يا رفت‌وآمد نيست و همين وسايل ساده هم روي هزينه‌هاي ماهانه تاثير مي‌گذارند. براي همين اگر دفتر قبلي‌ام چند صفحه خالي داشته باشد، ترجيح مي‌دهم همان را تمام كنم و بعد سراغ خريد دفتر جديد بروم.حتي در مورد خودكار هم رفتارم عوض شده است. قبلا ممكن بود چند خودكار مختلف داشته باشم؛ يكي براي نوشتن معمولي، يكي براي جزوه و حتي چند مدل رنگي. الان تا زماني كه خودكارم واقعا تمام نشود، سراغ خريد خودكار جديد نمي‌روم. اگر هم بخواهم بخرم، معمولا دنبال ارزان‌ترين گزينه‌اي هستم كه كيفيت قابل قبولي داشته باشد. او ادامه مي‌دهد: البته اين تغيير تنها مربوط به من نيست. بين دوستانم هم خيلي‌ها همين رفتار را دارند و برخي از آنها از سررسيد براي نوشتن استفاده مي‌كنند و كمتر كسي حاضر است براي يك دفتر يا خودكار صرفا به خاطر ظاهرش هزينه زيادي پرداخت كند. حتي اگر كسي از يك محصول فانتزي خوشش بيايد، اول قيمتش را نگاه مي‌كند و بعد تصميم مي‌گيرد كه واقعا به آن نياز دارد يا نه.
وقتي خريد دفتر هم نياز به حساب‌وكتاب دارد
«ح.ف»، دانش‌آموز دبيرستان است. او در اين مورد به «اعتماد» مي‌گويد: ديگر شبيه گذشته نمي‌توانيم با خيال راحت وارد يك لوازم‌التحريرفروشي شويم و هر كالايي را كه دوست داريم، بخريم. قبلا خريدن يك دفتر زيبا، چند خودكار يا يك ماژيك جديد آنقدر مساله بزرگي نبود، حتي گاهي بعضي وسايل را فقط به خاطر ظاهرشان مي‌خريديم، نه اينكه واقعا به آنها نياز داشته باشيم. اما الان اولين چيزي كه زمان خريد به آن فكر مي‌كنم، قيمت آن است. حتي اگر وسيله‌اي را دوست داشته باشم، باز هم با خودم حساب مي‌كنم كه آيا واقعا به آن نياز دارم يا نه، چون ممكن است همان وسيله را در خانه داشته باشم و فقط بخواهم يك مدل جديدتر يا زيباتر بخرم. زماني كه قيمت دفتر بالا مي‌رود، ديگر نمي‌توان براي هر درس يك دفتر جدا خريد يا دفترهاي نيمه استفاده را كنار گذاشت. من چند دفتر دارم كه هنوز قسمت‌هايي از آنها سفيد است و ترجيح مي‌دهم از همان‌ها استفاده كنم. حتي گاهي برگه‌هاي يك‌طرفه را جدا مي‌كنم و براي يادداشت‌هاي روزانه يا چرك‌نويس استفاده مي‌كنم. او ادامه مي‌دهد: در مورد خودكار و مداد هم همين اتفاق افتاده است قبلا اگر خودكارم خوب نمي‌نوشت، خيلي راحت يكي ديگر مي‌خريدم الان سعي مي‌كنم اول ببينم واقعا قابل استفاده نيست يا مي‌شود مدتي ديگر از آن استفاده كرد. شايد اين تغيير از بيرون خيلي كوچك به نظر برسد، اما وقتي چند قلم و چند دفتر و چند وسيله مختلف را كنار هم بگذاريم، در مجموع روي هزينه‌ها تاثير زيادي دارد. اما موضوعي كه بيشتر از خود افزايش قيمت‌ها آزاردهنده است، اين است كه نمي‌توان پيش‌بيني كرد ماه آينده قيمت‌ها چقدر تغيير مي‌كند. براي همين بعضي وقت‌ها اگر وسيله‌اي را واقعا لازم داشته باشم، خريدش را عقب نمي‌اندازم، اما در عوض سعي مي‌كنم تعداد كمتري بخرم. بين دوستان من هم شرايط تقريبا همين است. خيلي‌ها ديگر خريدهاي چندتايي انجام نمي‌دهند. اگر قبلا چند خودكار يا چند ماژيك مي‌خريدند، الان يك عدد مي‌خرند و وقتي تمام شد، دوباره سراغ خريد مي‌روند. به نوعي خريد از حالت ذخيره كردن به مصرف كردن رسيده است.