«اعتماد» ديپلماسي فعال ايران در برابر بازي رواني - نظامي واشنگتن را بررسي ميكند
با دست پس زدن و با پا پيش كشيدن
گروه سياسي
در روزهاي ملتهبي كه دورنماي آينده در التهابات منطقهاي چندان روشن نيست، رفتارهاي ضد و نقيض دونالد ترامپ بار ديگر سناريوي آشناي « با دست پس زدن و با پا پيش كشيدن» را در ديپلماسي امريكا به نمايش گذاشته است. هرچند رييسجمهور ايالات متحده در تريبونهاي عمومي با ژست قدرت از رد پيشنهادهاي 7روزه تهران و گزينه استمرار حملات دم ميزند، اما پشت درهاي بسته و از طريق ميانجيگران قطري، فرستادگان ارشد خود را براي باز نگه داشتن روزنههاي گفتوگو با سيدعباس عراقچي در نيويورك مستقر كرده است. عراقچي هم اعلام كرده تا روز سهشنبه در نيويورك ميماند تا پاسخي براي پيشنهادهای ايران دريافت كند. در اين ميان، تهران با اتكا به دست برتر ميداني در تنگه هرمز و بابالمندب و گشودن مسيرهاي ديپلماتيك جهت تنشزدايي فراگير، نشان داده كه بدون واگذاري منافع راهبردياش، به دنبال مهار بحران و دور ساختن منطقه از لبه پرتگاه جنگ است، آزموني تاريخي كه نشان ميدهد واشنگتن تا چه اندازه توان تطبيق لفاظيهاي انتخاباتي را با واقعيات روي زمين دارد.
ديپلماسي زير سايه تهديد
اما بايد ديد دادههاي فعلي چه دورنمايي از آينده تصويرسازي ميكند؟ رويكرد ترامپ طي روزهاي اخير، نمادي آشكار از تضاد ميان نياز مبرم واشنگتن به خروج از باتلاق انرژي و اصرار رييسجمهور امريكا بر نمايش موضع «برنده مطلق نبرد» است. ترامپ از يك سو در گفتوگوي تفصيلي با پايگاه اكسيوس اعلام ميكند پيشنهاد ايران براي آتش بس و بازگشايي مشروط تنگه هرمز را نپذيرفته، اما بلافاصله در همان مصاحبه تصريح ميكند كه انتظار دارد مذاكرهكنندگان امريكايي گفتوگوهاي بيشتري با تهران انجام بدهند و كانالهاي غيرمستقيم از دوشنبه ۶ مهرماه با جديت پيگيري شود! اين دوگانگي در بيان، نشاندهنده تناقضاتي است كه استراتژيستهاي كاخ سفيد با آن مواجهاند: نياز اضطراري به مهار قيمت سوخت در آستانه انتخابات در تقابل با هزينههاي سنگين اعطاي امتياز به ايران. مايك والتز، سفير امريكا در سازمان ملل براي توجيه رويكرد ضد ونقيض واشنگتن ادعا كرده كه تهران «از همان ابتدا همه چيز را با هم ميخواهد» و به همين دليل پيشنهاد 7 روزه بازگشايي تنگه هرمز رد شده است. با اين حال، تحليلگران بينالمللي اين موضع را تنها مانوري براي بازتنظيم قدرت چانهزني امريكا ميدانند. ترامپ اگر چه مدعي است که به ازسرگيري حملات ميانديشد و با ادبياتي هشدارآميز از توان بازدارندگي خود ميگويد، اما همزمان مشاوران كليدي و فرستادگان ويژه خود يعني استيو ويتكاف و جرد كوشنر را مامور كرده از اين هتل به آن هتل در نيويويرك با ميانجيگران قطري جلسه بگذارند تا پلهاي پشت سر به كلي ويران نشود. در واقع ترامپ با دست، متون پيشنهادي را رد ميكند تا خود را سرسخت نشان بدهد، اما با پا، راهروهاي مذاكراتي را براي رسيدن به يك متن تعديلشده باز نگه ميدارد.
صيانت از منافع ملي و تنشزدايي منطقهاي
در نقطه مقابل رفتار زيگزاگي واشنگتن، ايران يك استراتژي منسجم، شفاف و غيرشتابزده را پيگيري ميكند. دستگاه ديپلماسي كشورمان با حضور عراقچي در نيويورك، ميدان مذاكرات غيرمستقيم را به آزموني براي سنجش صداقت طرف مقابل بدل كرده است. عراقچي در گفتوگو با شبكه انبيسي به صراحت يادآور شد كه ايران بدون توجه به بازيهاي انتخاباتي و جنگ رواني كاخ سفيد، تنها منافع ملي و ثبات منطقهاي را مبنا قرار داده است. پيام تهران روشن است: ايران نه به دنبال فرسايشي كردن درگيريها و نه خواهان انسداد دائمي شريانهاي حياتي انرژي است، بلكه از هر ابتكاري كه بر مدار احترام متقابل، لغو محاصره دريايي و آتشبس فراگير باشد استقبال ميكند. طرح پيشنهادي ايران كه شامل بازگشايي گام بهگام تنگه ظرف 7 روز، مشروط به توقف محاصره دريايي امريكا و رفع تحريمهاي فروش نفت بود، بالاترين درجه از انعطاف ساختاريافته را براي پايان دادن به جنگ به نمايش گذاشت. ماندن هيات ديپلماتيك ايران در نيويورك و تداوم رايزنيها بر سر نسخههاي بازبيني شده، نشان دهنده اراده جدي تهران براي خروج منطقه از فاز ناامني است. عراقچي با تاكيد بر اينكه ايران منتظر دريافت پاسخهاي رسمي و مكتوب از طريق ميانجيها است، نشان داد كه تهران اسير لفاظيهاي رسانهاي رييسجمهور امريكا نميشود و بازي ديپلماتيك را در مجاري رسمي و با وزانت حقوقي به پيش ميبرد.
واقعياتي كه به كابوس ترامپ بدل شده
پشتوانه تحركات ديپلماتيك ايران، واقعياتي است كه در صحنه عملياتي خليجفارس، درياي عمان و تنگه هرمز جريان دارد. واشنگتن در تلاش است تا با خلق روايتي مجازي از كنترل آبراهها، اثرات تنش بر اقتصاد جهاني را كمرنگ جلوه دهد، چنانكه دونالد ترامپ ادعا كرد ارتش امريكا عبور بيش از ۲۰ ميليون بشكه نفت را از تنگه هرمز تسهيل كرده است. اما اين ادعا بلافاصله با آمارهاي ميداني و شاخصهاي اقتصادي به چالش كشيده شد. همان طور كه شبكه الجزيره گزارش داد، تداوم تثبيت قيمت هر گالن گازوييل در محدوده بحراني ۵ دلار در امريكا، آشكارترين نشانه از شكست سياستهاي تضمين امنيت انرژي توسط ناوگان نظامي غرب است. روي زمين، ابتكار عمل امنيتي در دست نيروهاي مسلح ايران قرار دارد. توقيف دومين زيرسطحي پيشرفته بدون سرنشين ارتش امريكا از نوع امكا-18 توسط نيروي دريايي سپاه، پيام روشني از اشراف فني و اطلاعاتي ايران بر اعماق آبهاي استراتژيك منطقه مخابره كرد. علاوه بر آن، اصابت موشك كروز به يك شناور امريكايي در تنگه كه به گزارش منابع امريكايي منجر به جراحت و آسيب تروماتيك مغزي 8 تفنگدار شده، در كنار توقيف و هدف قرار گرفتن ۱۹ فروند كشتي تجاري كه ضوابط تردد قانوني را نقض كرده بودند، نشان داد كه هرگونه تلاش يكجانبه براي بازگشايي نظامي اين گذرگاه بدون توافق جامع، هزينههاي غيرقابل جبراني در پي دارد. اظهارات فرماندهان ارشد نظامي ايران نيز مؤيد آمادگي دفاعي كامل كشور در برابر ماجراجوييهاي واشنگتن است. امير دريادار سياري، معاون هماهنگكننده ارتش با ترسيم دقيق حوزه ماموريتي نيروهاي مسلح تاكيد كرد كه خليج فارس و تنگه هرمز در كنترل سپاه و درياي عمان و شمال اقيانوس هند در تسلط كامل نيروي دريايي ارتش قرار دارد. همزمان، سردار سرلشكر يحيي رحيمصفوي با هشدار نسبت به عواقب گشودن جبهههاي تازه خاطرنشان ساخت كه «مديريت هوشمند تنگه هرمز و پيوند خوردن آن با تحولات بابالمندب، معادلات كلي جنگ را بازتعريف خواهد كرد.» اين واقعيات عملياتي همان اهرمي است كه فرستادگان ترامپ را ناگزير به ادامه گفتوگو در نيويورك ساخته است.
پيگيري حقوقي و ديپلماسي چندلايه
اين ديپلماسي چندلايه و اقتدار ميداني حاكي از آن است كه ايران ميز گفتوگو را بر اساس موضع ضعف ترك نكرده، بلكه در عين پاسخگويي به تجاوزات احتمالي، در پي بستن منافذي است كه ايالات متحده از طريق آن بتواند تنش را به يك جنگ منطقهاي فراگير بدل سازد. تهران تاكيد دارد كه ثبات در آبراهههاي حياتي تنها از مسير حل ريشهاي بحران، رفع موانع تجاري ايران و پايان دادن به سياستهاي مداخلهجويانه امريكا محقق ميشود. برآيند تحولات نيويورك نشان ميدهد كه ادعاهاي برخي رسانههاي غربي نظير سيبياس مبني بر لغو كامل مذاكرات، بازتابي از كشمكشهاي حزبي و اضطراب رسانهاي درون امريكا بوده و چندان با دادههاي عيني تطابق ندارد. همانگونه كه رويترز به نقل از منابع مطلع تاييد كرده است، متون اصلاح شده همچنان ميان دوحه، تهران و واشنگتن در رفتوآمد هستند و ميانجيهاي قطري دستوركار فشردهاي براي رايزني جداگانه با عراقچي و ويتكاف دارند. ترامپ نميتواند براي مدتي طولاني سياست پارادوكسيكال «رد كردن در برابر رسانهها و پيگيري در پشتپرده» را ادامه بدهد. چرا كه افزايش تورم ناشي از بحران سوخت و فرسايش نيروهاي سنتكام در منطقه، ضربالاجلهاي غيرقابل تمديدي را بر كاخ سفيد تحميل كرده است. ايران با اعلام شرايط عادلانه براي احياي ثبات، نشان داده كه ديپلماسي را نه براي فريب و اتلاف وقت، بلكه به عنوان ابزاري واقعي جهت مهار بحران دنبال ميكند. اگر واشنگتن تمايل دارد از سرايت آتش به كل خاورميانه جلوگيري كند، بايد دست از رفتارهاي نمايشي بردارد، واقعيتهاي توازن قدرت در تنگه هرمز را بپذيرد و مطالبات مشروع تهران را به عنوان تنها راهكار بازگشت امنيت به شريانهاي انرژي به رسميت بشناسد.