گزارش « اعتماد» از چند پرونده کلاهبرداری
هشدارها شنيده نميشود شهروندان همچنان دردام كلاهبرداران
گروه حوادث
بخشي از چيزي كه امروزه افزايش كلاهبرداري به نظر ميرسد، ، ناشي از تغيير شيوه و انتقال جرم از محيط حضوري به محيط ديجيتال است. از منظر جرمشناسي؛ اينترنت، شبكههاي اجتماعي، پيامرسانها و پرداختهاي آنلاين باعث شده مجرم بتواند با هزينه كم همزمان افراد زيادي را هدف قرار دهد و حتي هويت خود را پنهان كند. در فعاليت روزمره؛ جرم زماني آسانتر رخ ميدهد كه يك هدف مناسب وجود داشته باشد، نظارت موثر كم باشد و فرد مجرم فرصت پيدا كند و خدمات آنلاين دقيقا چنين فرصتهايي ايجاد كردهاند. مشكلات اقتصادي ميتواند هم انگيزه برخي مرتكبان را افزايش دهد و هم افراد را نسبت به وعدههاي سود سريع، وام فوري، سرمايهگذاري پرسود يا تخفيفهاي غيرواقعي آسيبپذيرتر كند. بسياري از كلاهبرداريهاي جديد بيشتر از اينكه به مهارت فني متكي باشند از اعتماد، ترس، طمع، عجله و اقتدار ظاهري سوءاستفاده ميكنند؛ مثلا فرد خود را مامور بانك، پليس، كارمند يك شركت يا آشنا معرفي ميكند. در كلاهبرداري اينترنتي، مجرم معمولا قرباني را حضوري نميبيند و قرباني هم ممكن است هويت واقعي او را نشناسد. اين فاصله ميتواند برخي موانع اخلاقي و اجتماعي ارتكاب جرم را كاهش دهد و وقتي احتمال شناسايي و مجازات از ديد مرتكب پايين ارزيابي شود، در چارچوب نظريه انتخاب عقلاني، انگيزه ارتكاب ميتواند افزايش پيدا كند. همچنين روشهاي موفق كلاهبرداري در شبكههاي اجتماعي و فضاي مجازي سريع منتشر ميشوند. بنابراين مجرمان ميتوانند روشهاي يكديگر را ياد بگيرند و آنها را تغيير دهند. بارها درباره شيوههاي كلاهبرداري نوشته شده است؛ از پيامكها و تماسهاي جعلي گرفته تا لينكهاي آلوده، وعدههاي وسوسهانگيز و درخواستهاي مشكوك براي انتقال وجه. هشدارها كم نبوده و رسانهها بارها درباره شگردهاي كلاهبرداران اطلاعرساني كردهاند، اما همچنان عدهاي با يك كليك، يك تماس يا اعتماد به يك وعده، قرباني ميشوند. مساله اينجاست كه چرا با وجود تكرار هشدارها، برخي افراد همچنان نشانههاي خطر را جدي نميگيرند و كلاهبرداران هر بار با قربانيان تازهاي روبهرو ميشوند. گاهي عجله، طمع يا اعتماد بيجا باعث ميشود فرد بدون بررسي يك پيام يا شماره تماس، تصميمي بگيرد كه جبرانش دشوار است. گاهي هم كلاهبرداران با سوءاستفاده از اضطراب، هيجان، نياز مالي يا اعتماد افراد، فرصت فكر كردن و بررسي را از آنها ميگيرند. از سوي ديگر تغيير مداوم شيوههاي كلاهبرداري و استفاده از روشهاي حرفهايتر براي جلب اعتماد نيز تشخيص را دشوارتر كرده است. با اين حال «اعتماد» در اين گزارش به چند پرونده كلاهبرداري پرداخته و شيوههاي پيشگيري از آن را كه پليس اشاره كرده در اختيار شهروندان قرار داده است.
كلاهبرداري با سكههاي تقلبي
دو متهم كه با درج آگهي، سكههاي تقلبي را به شهروندان و سرمايهگذاران ميفروختند، شناسايي و دستگير شدند. اين سكهها از روكش طلا و بخش داخلي آنها از جنس مس بوده است. مسلم ميراحمدي، معاون مبارزه با جعل و كلاهبرداري پليس آگاهي تهران بزرگ در مورد اين پرونده گفت: «در پي وصول پروندهاي با موضوع فروش سكههاي تقلبي از سوي شعبه سوم دادياري دادسراي ناحيه ۱۸ تهران به اداره مبارزه با جعل پليس آگاهي، رسيدگي تخصصي به موضوع در دستور كار كارآگاهان قرار گرفت. بررسيهاي اوليه نشان داد افرادي با درج آگهي، اقدام به فروش سكههاي تقلبي به شهروندان ميكردند. برخي خريداران با هدف سرمايهگذاري و حفظ ارزش دارايي خود اقدام به خريد اين سكهها كرده بودند، اما هنگام فروش يا بررسي تخصصي متوجه ميشوند سكههاي خريداري شده تقلبي بوده و تنها داراي روكش طلا هستند و بخش داخلي آنها از جنس مس است. با توجه به حساسيت موضوع و ضرورت صيانت از سرمايه شهروندان، كارآگاهان ضمن انجام تحقيقات از شكات، مسير نقلوانتقال وجوه و حسابهاي مورد استفاده در اين كلاهبرداري را نيز مورد بررسي قرار دادند. در جريان تحقيقات مشخص شد مبالغ پرداختي از سوي خريداران به حساب فرد ديگري واريز شده است كه همين موضوع، سرنخ مهمي براي شناسايي عوامل دخيل در پرونده در اختيار كارآگاهان قرار داد. پس از تكميل تحقيقات، موضوع به مرجع قضايي منعكس و دستور جلب متهم و ساير افراد مرتبط صادر شد. كارآگاهان با انجام اقدامات اطلاعاتي و تحقيقات ميداني، چند نشاني از متهم در شرق تهران به دست آورده و در ادامه محل حضور وي را در محدوده ميدان سبلان شناسايي كردند. با هماهنگي قضايي، تيمي از كارآگاهان اداره مبارزه با جعل به محل اعزام شد و يكي از متهمان در عملياتي دستگير و براي انجام تحقيقات به پليس آگاهي منتقل شد. متهم در جريان تحقيقات به بزه انتسابي اعتراف كرد و مدعي شد كارت بانكي خود را در اختيار يكي از دوستانش قرار داده است.» معاون مبارزه با جعل و كلاهبرداري پليس آگاهي تهران بزرگ همچنين گفت: «اين متهم پس از معرفي به دادسرا با صدور قرار وثيقه تحت نظر قرار گرفت و دستور جلب متهم ديگر پرونده نيز صادر شد. كارآگاهان با بهرهگيري از تحقيقات محلي و اقدامات اطلاعاتي، محل تردد متهم دوم را در محدوده كن شناسايي كردند و اين فرد نيز در يك عمليات غافلگيرانه دستگير و به پليس آگاهي منتقل شد. متهم دوم در تحقيقات انجام شده به درج آگهي و فروش سكههاي تقلبي اعتراف كرد و پس از ۲۴ ساعت تحت نظر بودن، براي ادامه روند رسيدگي به دادسرا معرفي شد. در بررسيهاي تكميلي مشخص شد متهم دوم از سوي مرجع قضايي شهرستان اهواز نيز تحت تعقيب بوده است. پس از هماهنگيهاي قضايي و اتمام تحقيقات در تهران، اين متهم تحتالحفظ به شهرستان اهواز اعزام شد تا ادامه رسيدگي به پرونده او در مرجع قضايي مربوطه انجام شود. سودجويان و كلاهبرداران فضاي مجازي با استفاده از آگهيهاي جذاب و قيمتهاي وسوسهانگيز تلاش ميكنند شهروندان را به خريد كالاهاي فاقد اصالت ترغيب كنند؛ بنابراين نبايد صرفا بر اساس محتواي يك آگهي يا ادعاي فروشنده، اقدام به پرداخت وجه كرد. شهروندان براي خريد سكه و ساير اقلام سرمايهاي، به آگهيهاي فضاي مجازي و فروشندگان ناشناس اعتماد نكرده و پيش از هرگونه پرداخت وجه، اصالت كالا را نزد كارشناسان و مراكز معتبر بررسي كنند و از واريز مبالغ سنگين به حساب افراد ناشناس خودداري كرده و در معاملات مهم، حتما مشخصات فروشنده، مدارك خريد و اصالت كالا را به دقت بررسي كنند تا در دام كلاهبرداران فضاي مجازي گرفتار نشوند.»
سرقت اينترنتي از حساب ۵۰ شهروند تهراني
كلاهبرداري كه با انتشار لينكهاي آلوده و درج آگهيهاي كاريابي در پلتفرمهاي داخلي، اطلاعات بانكي شهروندان را سرقت كرده و اقدام به برداشت غيرمجاز از حساب كاربران ميكرد، شناسايي و دستگير شد. داود معظميگودرزي، رييس پليس فتاي تهران بزرگ در تشريح اين خبر گفت: «با وجود اطلاعرسانيهاي مستمر پليس درباره شيوههاي پيشگيري از كلاهبرداريهاي سايبري، همچنان شهرونداني به پليس فتاي پايتخت مراجعه ميكنند كه پس از دريافت لينك يا فايل آلوده و كليك روي آن، تلفن همراهشان آلوده شده و اطلاعات شخصي و بانكي آنان مورد دستبرد قرار گرفته است. بررسيهاي انجام شده نشان ميدهد مجرمان سايبري گاهي لينكهاي آلوده را در قالب پيامهايي با عناويني مانند «عكس قديمي»، «عكس يادگاري» يا فايلهاي شخصي براي كاربران ارسال ميكنند. اين فايلها ممكن است با پسوندهايي مانند PDF و APK ارايه شوند و در نگاه نخست بيخطر به نظر برسند، اما كليك ناآگاهانه روي آنها ميتواند زمينه آلوده شدن تلفن همراه و دسترسي غيرمجاز به اطلاعات كاربر را فراهم كند.
در برخي موارد، بدافزار پس از آلوده كردن تلفن همراه، بدون اطلاع كاربر براي ساير مخاطبان و كاربران ارسال ميشود و زمينه گسترش آلودگي و وقوع كلاهبرداريهاي بعدي را فراهم ميكند. در همين رابطه، تعدادي از شهروندان با مراجعه سريع به پليس فتا، مورد بررسي فني قرار گرفتند و كارشناسان موفق شدند بدافزاري را كه با عنوان فايلهاي حاوي تصاوير يادگاري منتشر شده بود، شناسايي و از تلفن همراه قربانيان حذف كنند. در پي اقدامات فني و تخصصي پليس، وجوه سرقت شده نيز در كوتاهترين زمان رديابي شد و از خروج اين مبالغ از چرخه بانكي جلوگيري به عمل آمد.»
رييس پليس فتاي تهران بزرگ همچنين گفت: «ماموران در ادامه تحقيقات و با انجام اقدامات فني و پليسي، هويت عامل اين اقدامات مجرمانه را شناسايي كردند و طي عملياتي ضربتي، متهم را در مخفيگاهش كه يك ويلاي اجارهاي در اطراف تهران بود، دستگير و براي سير مراحل قانوني به مراجع قضايي معرفي كردند. بر اساس بررسيهاي انجام شده، اين متهم با استفاده از شيوههاي مختلف انتشار بدافزار و لينكهاي آلوده، اقدام به دسترسي غيرمجاز به اطلاعات كاربران و برداشت از حساب آنان كرده بود و ۵۰ شهروند تهراني در اين پرونده مورد سرقت اينترنتي قرار گرفتهاند. شهروندان بايد از كليك روي لينكهايي كه از سرشمارههاي رسمي و دولتي ارسال نشدهاند، خودداري كنند و پيش از باز كردن هرگونه لينك يا فايل، از هويت فرستنده اطمينان حاصل كنند، چراكه نهادهاي قانوني و دولتي از شمارههاي شخصي براي ارسال پيامكهاي رسمي استفاده نميكنند.»
كلاهبرداري ۲۰ ميليارد ريالي
با وعده سرمايهگذاري و سودهاي كلان
مردي كه با ادعاي نفوذ و ارتباطات گسترده در مراكز دولتي و وعده سرمايهگذاري و درآمد بالا، اعتماد شهروندان و كسبه را جلب كرده و با قراردادهاي صوري ميلياردها ريال از آنان كلاهبرداري كرده بود، توسط كارآگاهان پايگاه دهم پليس آگاهي تهران بزرگ دستگير شد. محسن اكبري، فرمانده پايگاه دهم پليس آگاهي تهران بزرگ در مورد جزييات اين پرونده گفت: «در پي شكايت يكي از شهروندان و وصول پرونده از مرجع قضايي، موضوع براي رسيدگي تخصصي در دستور كار كارآگاهان دايره مبارزه با جعل و كلاهبرداري پايگاه دهم قرار گرفت. بررسيهاي اوليه نشان داد متهم با استفاده از شگردهاي متقلبانه و ادعاي داشتن نفوذ و ارتباطات گسترده در مراكز دولتي، خود را فردي داراي توانايي ويژه در زمينه تبليغات و فعاليتهاي تجاري معرفي كرده و با جلب اعتماد شهروندان و كسبه، آنان را به مشاركت و سرمايهگذاري با وعده كسب درآمد بالا ترغيب ميكرد. متهم در ادامه با انعقاد قراردادهاي صوري، مبالغي را تحت عناويني از قبيل پيشپرداخت تبليغات، اجاره فروشگاه و پاساژ و همكاري تجاري از شكات دريافت ميكرد و براي دريافت وجوه نيز از روشهاي مختلفي از جمله وجه نقد، سكه و ارز استفاده ميكرد. با ارجاع پرونده به پايگاه دهم و انجام اقدامات اطلاعاتي، تخصصي و تحقيقات ميداني، مشخصات و محل فعاليت متهم در محدوده بازارهاي صالحآباد غرب و خانيآباد شناسايي شد. تحقيقات نشان داد متهم با استفاده از نام مستعار در ميان برخي كسبه، خود را فردي بانفوذ معرفي كرده و با وعده تبليغ و فروش محصولات، اجاره فروشگاه و فراهم كردن زمينه فعاليت تجاري، اعتماد افراد را جلب و مبالغ قابل توجهي از آنان دريافت كرده است. كارآگاهان در ادامه تحقيقات، محل اختفاي متهم را در محدوده افسريه و شهرك مسعوديه شناسايي كردند و پس از تكميل اقدامات اطلاعاتي، موضوع براي اخذ دستور قضايي به مرجع مربوطه منعكس شد.» فرمانده پايگاه دهم پليس آگاهي تهران بزرگ همچنين گفت: «پس از صدور دستور قضايي، تيمي از كارآگاهان پايگاه دهم به مخفيگاه متهم اعزام شده و وي را دستگير كردند. متهم پس از انتقال به پايگاه دهم پليس آگاهي و در جريان تحقيقات، با مشاهده مستندات و مدارك موجود، به ارتكاب كلاهبرداري اعتراف كرد. در تحقيقات تكميلي تاكنون سه نفر از شكات شناسايي شدهاند و ميزان كلاهبرداري صورت گرفته از آنان حدود ۲۰ ميليارد ريال برآورد شده است. پس از تكميل تحقيقات، پرونده به همراه متهم براي سير مراحل قانوني به مرجع قضايي ارسال و متهم با دستور قضايي روانه زندان شد. شهروندان پيش از هرگونه مشاركت مالي يا انعقاد قرارداد تجاري، بايد هويت و سوابق افراد را به صورت دقيق بررسي كنند و صرفا بر اساس وعدههاي شفاهي، ادعاي ارتباط با افراد بانفوذ يا وعده كسب سود و درآمد بالا اقدام به پرداخت وجه نكنند و از پرداخت مبالغ قابل توجه به افراد ناشناس، به ويژه در قالب سكه و ارز، بدون دريافت اسناد و قراردادهاي معتبر و قابل پيگيري خودداري كنند و پيش از هرگونه سرمايهگذاري، صحت ادعاهاي مطرح شده را از مراجع ذيصلاح استعلام كنند.»
پيامك بانكي جعلي؛ ابزار فريب فروشندگان
كلاهبردار حرفهاي كه با فريب فروشندگان لوازم الكترونيكي و استفاده از پيامك بانكي جعلي، ۸۰ شهروند تهراني را گرفتار كرده بود، در مخفيگاه خود در محدوده فلكه لوزي شناسايي و توسط ماموران پايگاه يكم پليس اطلاعات فاتب دستگير شد. اين متهم با رصد آگهيهاي فروش لوازم الكترونيكي ارزشمند در پلتفرمهاي خريد و فروش آنلاين، فروشندگان را شناسايي كرده و خود را به عنوان خريدار معرفي ميكرد. او پس از جلب اعتماد فروشنده و توافق بر سر معامله، در مرحله پرداخت با استفاده از يك ابزار نرمافزاري، تصويري جعلي از پيامك بانكي ايجاد ميكرد تا فروشنده تصور كند وجه معامله به حسابش واريز شده است. در ادامه، فروشندگان با تصور دريافت وجه، كالاهاي خود را در اختيار متهم قرار ميدادند، اما بررسيها نشان ميداد پرداخت واقعي انجام نشده و متهم با اين شيوه، اموال ارزشمند شهروندان را تصاحب ميكرد. تكرار اين شيوه موجب شد شمار شكات پرونده به ۸۰ نفر برسد و موضوع براي شناسايي و دستگيري متهم در دستور كار پليس اطلاعات تهران قرار گيرد. با ارجاع پرونده به پايگاه يكم پليس اطلاعات فاتب، اقدامات تخصصي براي شناسايي متهم آغاز شد. بررسيهاي پليسي سرانجام ماموران را به مخفيگاه او در يك زيرزمين در محدوده فلكه لوزي رساند؛ محلي كه متهم براي دور ماندن از ديد پليس در آن به صورت مخفيانه زندگي ميكرد. ماموران پس از شناسايي دقيق محل، در عملياتي غافلگيرانه وارد عمل شدند و متهم را دستگير كردند. بررسيهاي انجام شده نشان داد اين فرد در پرونده مورد نظر با ۸۰ فقره كلاهبرداري مرتبط بوده و شمار قابل توجهي از شهروندان را با همين شگرد فريب داده است. متهم پس از دستگيري براي انجام تحقيقات و تكميل روند رسيدگي در اختيار پليس قرار گرفت و در نهايت براي سير مراحل قانوني به مراجع قضايي تحويل داده شد. تحقيقات براي بررسي ابعاد ديگر فعاليتهاي مجرمانه متهم و روشن شدن جزييات پرونده همچنان ادامه دارد. پليس از شهروندان خواسته در معاملات اينترنتي، صرف مشاهده پيامك يا تصوير اعلام واريز وجه را ملاك تحويل كالا قرار ندهند و پيش از واگذاري اموال، از واريز قطعي وجه به حساب و انجام موفق تراكنش اطمينان حاصل كنند. همچنين توصيه شده؛ شهروندان در معاملات آنلاين، نسبت به پيشنهادهاي مشكوك و روشهاي فريبنده هوشيار باشند و در صورت مشاهده موارد مشكوك، موضوع را از طريق مراجع انتظامي اطلاع دهند.