منزلت زن از نگاه بنيان‌گذار (۱۰)
احمد مازنی
در ادامه يادداشت‌هاي قبلي در مورد نقش پيشتاز بانوان در نهضت و انقلاب اسلامي از ديدگاه بنيان‌گذار اكنون اشاره به اين نكته لازم است كه اين نقش در ادامه مبارزات، با گستردگي و عمق بيشتر همچنان ادامه داشت. ازجمله بعد از برپايي تظاهرات ميليوني عيد فطر در ۱۳ شهريور ۱۳۵۷، در تهران زنان با حمل پارچه نوشته‌هايي كه روي آن شعارهاي «رهبر ما خميني است، كشور ما اسلامي است، حكومت، حكومت اسلامي است و...» نوشته شده بود، در تظاهرات شركت كردند. روز ۱۷ شهريور نيز، زنان همگام با مردان، براي شركت در تظاهرات از همان ساعات اوليه، راهي ميدان ژاله شدند. در مسير حركت مردم، زنان خانه‌دار به مردمي كه به سمت ميدان ژاله در حركت بودند نان، هندوانه و آب و انواع ميوه مي‌دادند و به روي آنها گلاب مي‌پاشيدند. در بين تظاهر‌ات‌كنندگان زن‌هايي بودند كه كودكان خود را به آغوش گرفته و به طرف ميدان ژاله در حركت بودند. همزمان با سرازير شدن جمعيت به سوي ميدان، نظاميان نيز در اطراف آن موضع گرفتند. از طرف فرمانده نيروهاي نظامي با بلندگو به مردم اخطار مي‌شد كه «حكومت نظامي است، متفرق شويد» ولي مردم اعتنايي به اين اخطارها نمي‌كردند و به تجمع و متشكل كردن هر چه بيشتر صفوف خود مي‌پرداختند. زنان كه جمعيت زيادي را تشكيل مي‌دادند، در گوشه‌اي از ميدان اجتماع كردند و گروهي از جوانان براي حمايت از آنان در مقابل هجوم نظاميان، اطراف‌شان حلقه زدند؛ آنگاه زنان همنوا با مردان عليه رژيم پهلوي شعار دادند. در همين هنگام، هلي‌كوپتري نظامي بالاي سر جمعيت ظاهر شد و مردم را به رگبار بست و تعداد زيادي را شهيد و مجروح كرد. همزمان با هلي‌كوپتر، نظاميان مستقر در اطراف ميدان و بالاي پشت بام‌هاي اطراف نيز به سوي مردم شليك كردند و در اندك مدتي، مردم بي‌دفاع به خاك و خون كشيده شدند و تعداد زيادي به شهادت رسيدند. حضور پرتعداد زنان و شجاعت و رشادتي كه در اين واقعه از خويش نشان دادند.
اين واقعه را به يكي از صحنه‌هاي با شكوه حضور زنان در نهضت اسلامي تبديل كرد. در ۱۷ شهريور كه به جمعه سياه معروف شد چند تن از شهدا از دانش‌آموزان دختر و نيز از زنان بودند كه معروف‌ترين اين شهدا محبوبه دانش فرزند شهيد حجت‌الاسلام دانش آشتياني (از شهداي هفتم تير ۱۳۶۰) است. با عزيمت امام خميني از عراق به فرانسه و همزمان با آغاز سال تحصيلي در مهر ماه، دانش‌آموزان و معلمان نقش بارز و مهمي در مبازات برعهده گرفتند. در اين ميان، معلمان زن و دانش‌آموزان دختر، همگام با مردان، نقش مهمي در همگاني شدن انقلاب اسلامي ايفا كردند؛ برپايي تظاهرات در داخل و خارج مدارس، اعتصاب، عدم حضور در مراسم حكومتي، توزيع اعلاميه و... بخشي از اين اقدامات بود. همچنين زنان در تظاهرات مختلف روزانه و همچنين تظاهرات‌هاي سراسري و ميليوني تاسوعا، عاشورا و اربعين و همچنين در مراسم استقبال تاريخي از امام‌خميني حضور گسترده‌اي داشتند. علاوه بر اينكه تعدادي از شهداي دوران انقلاب از زنان و دانش‌آموزان دختر بودند، مادران و خواهران شهداي دوران نهضت اسلامي در افشاي چهره واقعي رژيم پهلوي در مراسم تشييع و تدفين و همچنين مراسم ختم شهدا نقش ويژه و موثري داشتند. (آرشيو مركز اسناد انقلاب اسلامي)
رهبر جنبش هم چنان اين نقش را تبيين مي‌كند و به شكل‌هاي گوناگون آن را مي‌ستايد ازجمله مي‌فرمايد: «من در جامعه زن‌ها يك‌جور تحول عجيبي مي‌بينم كه بيشتر از تحولي است كه در مردها پيدا شده [است].» (صحيفه نور، ج۱۱، ص ۱۶۲) «خانم‌هايي كه در قبل وضعشان يك نحو ديگري بود و رژيم آنها را به يك مسائل ديگري مشغول كرده بود، متحول شدند به كساني كه در مقابل رژيم ايستادند.» (همان، ج۸، ص۱۸۴) «نهضت اسلامي به بركت اسلام چنان تحولي در نفوس زن و مرد به وجود آورده كه ره صد ساله را يك شبه طي نموده است.» (همان، ج۱۲، ص۷۲) «اين يك تحولي بود كه بشر نمي‌توانست اين تحول را درست كند. اين تحول الهي بود.» (همان، ۷، ص۱۲۹) «اين تحول كه در ايران پيدا شد، تحول همه‌جانبه بود.» (همان، ص۲۶۲) «همان زن‌هايي كه آن وقت كه هيچ بي‌تفاوت بودند راجع به كشور خودشان، راجع به همه چيز، همين‌ها وارد شدند در ميدان و ديديم كه خوب هم مي‌توانند انجام وظيفه كنند.» (همان، ج۹، ص۱۵۶)