گروه اجتماعي
مشاهدات «اعتماد» از ايستگاه‌هاي اصلي متروي پايتخت نشان مي‌دهد كه ميزهاي فروش ماسك يك‌بار مصرف و الكل و محلول ضدعفوني‌كننده دست در بعضي ايستگاه‌ها مستقر شده و خبرهايي درباره بازگشت سويه‌اي از كرونا و افزايش تعداد مبتلايان اين بيماري تنفسي و همچنين، اخباري درباره افزايش تعداد مبتلايان آنفلوآنزا، دليل استقرار اين ميزها در ايستگاه‌هاي مترو است . البته مشتري اين ميزها هنوز خيلي زياد نيست ولي از چند هفته قبل و به دنبال خنك شدن هواي تهران، تعداد بيشتري از مسافران مترو، در هنگام سوار شدن به واگن‌ها، به خصوص در ساعات پيك سفر و شلوغي قطار و در ساعات صبحگاهي يا عصرگاهي، در زمان اوج تردد دانش‌آموزان و دانشجويان و افراد شاغل، ماسك به صورت دارند . نگراني از ابتلا به بيماري‌هاي تنفسي فصلي به موازات گراني قيمت داروهاي سرماخوردگي و ويزيت پزشك عمومي و هزينه درمان، دليل مهمي است كه تعداد بيشتري از مسافران مترو را واداشته كه در اين شلوغ‌ترين كانون تجمع عمومي، با ساده‌ترين، اما موثرترين راهبرد پيشگيرانه، براي حفظ سلامت خود تلاش كنند، چون قيمت ماسك‌هاي سه لايه ساده، همچنان از قيمت داروهاي سرماخوردگي و ويزيت پزشك عمومي و هزينه درمان، ارزان‌تر است . در فروشگاه‌هاي اينترنتي، هر بسته 10 عددي ماسك سه لايه ساده، حدود 80 هزار تومان است . در همين فروشگاه‌هاي اينترنتي مي‌توان قيمت انواع داروهاي سرماخوردگي به شكل قرص و شربت را هم جست‌وجو كرد كه مثلا يك ورق 20 عددي قرص سرماخوردگي، بسته به تركيبات شيميايي يا گياهي قرص، قيمتي بين 70 هزار تا 340 هزار تومان دارد، اما قيمت داروهاي مشابه خارجي يا تحت ليسانس كه مواد موثره وارداتي دارند، بسيار گران‌تر است و بسته به برند سازنده و تحت ليسانس، قيمتي بين يك ميليون و 750 هزار تا 3 ميليون و 300 هزار تومان دارد. ويزيت پزشك عمومي، حتي در مراكز درماني دولتي هم، بسيار گران‌تر از هزينه يك مراقبت پيشگيرانه ساده مثل استفاده از ماسك است . طبق تعرفه‌هاي اعلام شده از سوي دولت، امسال، ويزيت پزشك عمومي مستقر در مراكز درماني خصوصي، بسته به سابقه طبابت بين 357 هزار تا 399 هزار تومان، در مراكز درماني دولتي و بدون بيمه پايه، بين 128 هزار تا 199 هزار تومان است كه اگر بيمار، تحت پوشش هر كدام از بيمه‌هاي پايه باشد، اين رقم به حدود 38 هزار تومان كاهش مي‌يابد .
گزارش‌هاي مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت نشان مي‌دهد كه طي هفته‌هاي اخير، با عبور آمار شيوع آنفلوآنزا و كرونا از آستانه هشدار بالا (10 درصد) و همچنين در مقايسه با وضعيت مدت مشابه پارسال، بايد به زودي منتظر پيك بيماري‌هاي تنفسي در كشور باشيم. به همين دليل مسوولان وزارت بهداشت، از اوايل مهر ماه، در توصيه‌هاي مستمر، از مردم مي‌خواهند كه حتما به مراقبت‌هاي پيشگيرانه توجه كنند و در هفته‌هاي اخير هم، تاكيد بر استفاده از ماسك در مراكز و تجمعات پرخطر مثل بيمارستان‌ها و مراكز درماني، آسايشگاه‌هاي سالمندان و ساير مراكز نگهداري و مدارس و پادگان‌ها و وسايل نقليه عمومي افزايش يافته است .
به موازات تاكيدات وزارت بهداشت، اخبار و توصيه‌هاي مرتبط با ضرورت مراقبت‌هاي پيشگيرانه در فصل شيوع بيماري‌هاي تنفسي، به پايگاه اطلاع‌رساني دولت هم راه پيدا كرده و براي اولين‌بار در طول 6 سال اخير و بعد از آغاز همه‌گيري كرونا در ايران، اخباري با محور توصيه به استفاده از ماسك در فضاهاي عمومي و هشدار درباره روند افزايشي كرونا، در اين پايگاه اطلاع‌رساني كه براي عموم مردم هم قابل دسترسي است، منتشر شده است . سابقه انتشار اولين خبر با اين محور در پايگاه اطلاع‌رساني دولت، به 12 شهريور ماه مي‌رسد كه مضمون آن، نامه معاون بهداشت به دانشگاه‌هاي علوم پزشكي درباره روند افزايشي كرونا و عبور شاخص موارد مثبت از آستانه هشدار با ضميمه ضرورت تشديد مراقبت و مديريت عفونت‌هاي حاد تنفسي به ويژه كرونا و آنفلوآنزا در سراسر كشور است . در اين نامه همچنين بر استفاده صحيح از ماسك، به‌ويژه در فضاهاي بسته و اماكن تجمعي و پرجمعيت، رعايت آداب تنفسي و سرفه و توجه به اصول خودمراقبتي فردي و اجتماعي، پايش دوره‌اي اماكن تجمعي از جمله زندان‌ها، آسايشگاه‌ها و مدارس، آموزش راه‌هاي انتقال، انتشار و پيشگيري از بيماري‌هاي حاد تنفسي واگير در سطوح تخصصي، فني و عمومي و آموزش مسوولان و مجريان كاروان‌هاي زيارتي، تجمعات و مراسم تاكيد شده است . بخش ديگري از اين نامه، درباره ورود به فصل شيوع عفونت‌هاي حاد تنفسي و ارتباط اين موعد زماني با تشديد روند صعودي عفونت‌هاي تنفسي و همچنين بروز موارد عفونت هشدار مي‌دهد. جديد‌ترين خبر پايگاه اطلاع‌رساني دولت با مضمون شيوع آنفلوآنزا و كرونا، دوم آبان و در قالب يك تصوير منتشر شده كه هم درباره بيماري‌هاي تنفسي شايع در نيمه دوم سال (كرونا، آنفلوآنزا و سرماخوردگي) اطلاع‌رساني كرده و هم علايم اين بيماري‌ها و راه‌هاي انتقال را معرفي كرده و هم نسبت به ضرورت تشديد مراقبت‌ها براي گروه‌هاي پرخطر شامل سالمندان، مبتلايان بيماري‌هاي قلبي و كليوي و تنفسي هشدار داده و هم بر پرهيز جدي از خوددرماني با آنتي‌بيوتيك‌ها تاكيد كرده است .
طبق آخرين گزارشي كه مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت منتشر كرده، در فاصله 25 مهر تا دوم آبان ماه، نسبت موارد داراي علايم عفونت‌هاي تنفسي در مقايسه با هفته پيش از آن (18 تا 25 مهر) در مراجعان سرپايي، كاهش و در مراجعان بستري، افزايش داشته چنانكه در فاصله 18 تا 25 مهر ماه، 10.7 درصد مراجعان سرپايي، علايم شبه‌آنفلوآنزا (ILI) داشتند كه تعداد اين افراد در فاصله 25 مهر تا دوم آبان به 8.6 درصد رسيده، اما در فاصله 18 تا 25 مهر، 9.5 درصد مراجعان بستري داراي علايم تنفسي شديد (SARI) بوده‌اند كه تعداد اين افراد در فاصله 25 مهر تا دوم آبان به 10.9 درصد رسيده است .
آخرين گزارش مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت از نظام مراقبت ديده‌وري و مقايسه اين گزارش با مدت مشابه پارسال (فاصله 25 مهر تا دوم آبان 1404) نشان مي‌دهد كه در اين بازه زماني در سال جاري، از ميان 245 نمونه تنفسي به دست آمده از مراجعاني كه علايم شبه‌آنفلوآنزا (ILI) يا علايم تنفسي شديد (SARI) داشتند، نسبت نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا، از آستانه هشدار بالا عبور كرده و به 10.6 درصد رسيده در حالي كه در هفته مشابه سال قبل، اين عدد 2.3 درصد بوده است . جدول‌هاي اين گزارش نشان مي‌دهد در فاصله 25 مهر تا دوم آبان امسال، نمونه‌هاي مثبت كوويد-۱۹، براي دومين هفته پياپي كاهش داشته و به 16.3 درصد رسيده، اما همچنان در آستانه هشدار بالا قرار دارد.
علاوه بر اين، نمونه‌هاي به دست آمده از نظام مراقبت غيرديده‌وري آزمايشگاهي در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي كشور نشان مي‌دهد كه در فاصله 25 مهر تا دوم آبان امسال، از ميان 6798 نمونه تنفسي (96.9 درصد از بيماران بستري)، 383 مورد مثبت (5.6 درصد) آنفلوآنزا بوده است. نكته مهم در اين نمونه‌ها، تغيير سويه غالب ويروس در گردش آنفلوآنزا در نيمه اول سال جاري است كه طبق گزارش مراكز آزمايشگاهي دانشگاهي، 73.5 درصد موارد مثبت آنفلوآنزا از سويه B بوده در حالي كه در مدت مشابه پارسال، سويه غالب در گردش در كشور، ويروس A بوده است. گزارش مراكز آزمايشگاهي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي كشور همچنين نشان مي‌دهد كه از مجموع نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا در فاصله 25 مهر تا دوم آبان 49.3 درصد مربوط به گروه سني كودكان و بيشترين شيوع هم در گروه سني 6 تا 15 سال (30 درصد) بوده كه به نظر مي‌رسد شيوع آنفلوآنزا در گروه سني كودكان نسبت به هفته پيش از آن كاهش داشته چنانكه در فاصله 18 تا 25 مهر، شيوع موارد مثبت آنفلوآنزا در گروه سني كودكان 56.1 درصد و بيشترين شيوع نمونه‌هاي مثبت هم با 32.9 درصد در گروه سني 6 تا 15 سال بوده است .
طبق اين گزارش، استان‌هايي كه در هفته 25 مهر تا دوم آبان، نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا در سطحي بالاتر از آستانه هشدار بالا را گزارش كرده‌اند، شامل: استان‌هاي بوشهر (36.1 درصد)، كردستان (24.2 درصد)، كرمانشاه (17.4 درصد)، خوزستان (17.1 درصد)، فارس (14.9 درصد) و چهارمحال و بختياري (10.8 درصد) هستند .
عليرضا رييسي كه معاون بهداشت وزارت بهداشت است، ابتداي هفته جاري در گفت‌وگو با خبرگزاري ايسنا گفته بود كه كرونا به يك بيماري بومي تبديل شده و مانند آنفلوآنزا در گردش است و بر رعايت مراقبت‌هاي بهداشتي مانند ماسك زدن، شست‌وشوي مرتب دست‌ها و امتناع از حضور در مكان‌هاي عمومي در صورت ابتلا به بيماري تاكيد كرده بود .
رييس مركز تحقيقات مقاومت ميكروبي دانشگاه علوم پزشكي تهران هم، روزهاي پاياني مهر ضمن هشدار درباره قدرت بالاي واگيري در زيرگونه‌هاي جديد كروناي سويه اوميكرون، به ايسنا گفته بود كه پيش‌بيني‌ها حاكي از روند رو به افزايش بيشتري از آنفلوآنزا در آبان‌ماه است و در تشريح وضعيت شيوع كرونا و آنفلوآنزا در هفته‌هاي پيش رو گفته بود: «با توجه به شناسايي موارد جديد كوويد-۱۹ در شهريور، روند رو به افزايش ابتلا را با بازگشايي مدارس و دانشگاه‌ها پيش‌بيني مي‌كرديم و روند افزايشي ابتلا را هم طي دو تا سه هفته گذشته و مراجعات به بيمارستان‌ها تجربه كرده‌ايم، علاوه بر آنكه با زيرگونه‌هاي جديد اوميكرون مواجه شده‌ايم كه انواع تركيبي هستند و قدرت واگيري بالايي دارند و مي‌توانند بيماري‌هاي سيستم تنفسي فوقاني شديد ايجاد كنند. همچنين به نظر مي‌رسد با آغاز پاييز به تدريج با آنفلوآنزاي نوع A مواجه شويم . اين نوع از آنفلوآنزا از اين قدرت برخوردار است كه گسترش بيشتري داشته باشد و براساس تجربه سال‌هاي گذشته، اين احتمال وجود دارد كه در اواخر آبان‌ماه وارد پيك آنفلوآنزا شويم.»
جهان با چه وضعي مواجه است؟
مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت، در آخرين گزارش خود در رصد وضعيت جهاني شيوع كرونا و آنفلوآنزا اعلام كرده كه فعاليت كوويد-19 اگرچه در مقياس جهاني، پايين و نسبتا پايدار باقي مانده، اما در برخي مناطق امريكاي مركزي و كاراييب، جنوب غربي و شمال اروپا، شرق و جنوب شرقي آسيا بالاست و بيش از 10 درصد عفونت‌هاي حاد تنفسي از نوع ويروس كوويد-19 است . در كشور امريكا، شيوع كوويد-۱۹ در برخي مناطق بالاست، اما در سطح كشوري روند آن نزولي بوده و بيشترين موارد مثبت در بخش اورژانس بيمارستاني، در كودكان كمتر از 5 سال و بيشترين تعداد بستري‌ها مربوط به گروه سني بالاي 65 سال بوده است . در قاره اروپا نيز، بيشترين موارد بستري كوويد-19، در گروه سني بالاي 65 سال گزارش شده است .
طبق اين گزارش، شيوع آنفلوآنزا هم هنوز در سطح جهان بالا نيست و در هفته قبل، بيشترين موارد مثبت در برخي كشورهاي مناطق امريكاي مركزي و كاراييب، غرب آفريقا و همچنين غرب، جنوب، جنوب شرقي و شرق آسيا با شيوع بيش از 10 درصد و در برخي كشورهاي غرب، جنوب و جنوب شرقي آسيا با شيوع بيش از 30 درصد گزارش شده و مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت تاكيد دارد كه بالا بودن شيوع آنفلوآنزا در غرب، جنوب و جنوب شرقي آسيا بايد به عنوان يك نشانه مهم و مرتبط با وضعيت ايران در نظر گرفته شود .
اما سازمان بهداشت جهاني هم گزارشي درباره گردش سويه جديد كرونا موسوم به XFG دارد؛ سويه‌اي نوتركيب و تلفيقي از سويه‌هاي قبلي كه اولين‌بار در سال ۲۰۲۵ شناسايي شده و از تابستان امسال، شايع‌ترين سويه كرونا در جهان بوده است .
سازمان جهاني بهداشت اين احتمال را مطرح مي‌كند كه با توجه به ماهيت ژنتيكي سويه‌هاي تركيب شده در XFG ممكن است عفونت گسترش يابد، اما هنوز هيچ شواهدي در دست نيست كه ابتلا به اين سويه نوتركيب، الزاما به بيماري شديدتري منجر شود . علايمي كه از گردش سويه فعلي كوويد-19 گزارش شده، همان علايم سويه‌هاي قبلي و شبيه به آنفلوآنزا از جمله سرفه، گرفتگي و آبريزش بيني، تب و لرز، بدن درد، سردرد، تنگي نفس، خستگي، از دست دادن ناگهاني حس چشايي يا بويايي است و در مواردي هم گلودرد بسيار شديد يا احساس سوزش هنگام بلع گزارش شده است . پژوهشگران جهاني مي‌گويند كه با وجود گردش اين سويه نوتركيب، اما رويكرد كلي درمان كوويد-۱۹ طي چند سال گذشته تغيير چنداني نكرده چنانكه براي مبتلايان نوع خفيف بيماري، استراحت، نوشيدن مايعات كافي و تسكين علايم توصيه مي‌شود، اما براي تعدادي ديگر از مبتلايان و به خصوص براي گروه‌هاي پرخطر شامل سالمندان، افراد واكسينه نشده و مبتلايان بيماري‌هاي مزمن و داراي نقص ايمني متوسط تا شديد، داروهاي ضدويروسي گزينه درماني مناسب‌تري است .