ايران در سال‌هاي 26-2025 درگير جنگ، منازعه و الگوي كنش ستيزش‌گونه امريكا و اسراييل بوده است. در اين فرآيند جمهوري اسلامي با تهديدات متنوعي روبه‌رو شده و در نتيجه ناچار شد تا از سازوكارهاي كنش متقابل در برابر تهديدات تصاعديابنده استفاده كند. واقعيت‌هاي ساخت اجتماعي و سياسي امريكا و اسراييل بيانگر آن است كه نه تنها بسياري از گروه‌هاي اجتماعي، بلكه مقام‌هاي سياسي رقيب در اين كشورها سياست جنگ پرشدت عليه ايران را مورد انتقاد قرار داده‌اند.
جنگ و كنش نظامي پرشدت، هزينه‌هاي اعتباري و راهبردي متنوعي را براي جمهوري اسلامي به وجود آورده و اين امر سطح جديدي از موازنه قدرت را منعكس ساخته است. ايران نيز براي حفاظت از امنيت، اقتدار و قابليت ساختاري خود درصدد برآمد تا كنش متقابل را در برابر امريكا و اسراييل در دستور كار قرار دهد. سياست امنيتي ايران مبتني بر بهره‌گيري از اقداماتي بوده كه اولا، معطوف به موازنه قدرت است، ثانيا، نشانه‌هايي از صلح‌سازي منطقه‌اي را منعكس مي‌سازد و ثالثا، بر ضرورت‌هاي كنش متقابل در برابر تهديدات تاكيد دارد.
راهبرد ايران توانست هزينه‌هاي اقتصادي و اعتباري فزاينده‌اي را براي امريكا و اسراييل به وجود آورد. اگرچه دو كشور ياد شده همواره تلاش داشته‌اند تا محدوديت‌هايي را عليه ايران به وجود آورند و سطح جديدي از موازنه قدرت را فراهم سازند، اما واقعيت آن است كه الگوي كنش تاكتيكي ترامپ و نتانياهو، هزينه‌هاي غير قابل پيش‌بيني را براي اقتصاد جهاني، سياست بين‌الملل و امنيت منطقه‌اي به وجود آورده است. در چنين شرايطي طبيعي است كه گروه‌هاي رقيب در عرصه سياست امنيتي اسراييل، از سازوكارهاي كنش انتقادي عليه نتانياهو بهره گرفته و اين امر آثار خود را در «انتخابات كنست» 27 اكتبر 2026 به‌جا گذارد.
1- ناكامي نتانياهو در جنگ پيشدستانه عليه ايران
بسياري از تحليلگران بر اين اعتقادند كه دونالد ترامپ و نتانياهو تلاش داشتند تا در اواسط اكتبر 2026 عمليات نظامي پرشدت را عليه جمهوري اسلامي ايران به انجام رسانند. آنان بر اين اعتقاد بودند كه در فضاي جنگ و تعارض فزاينده، شرايط براي پيروزي انتخاباتي حزب ليكود و جمهوري‌خواه در انتخابات مجلس فراهم مي‌شود. از آنجايي كه رييس ستاد مشترك ارتش اسراييل به نتانياهو هشدار داد كه نبايد از آموزه جنگ براي ايجاد التهاب سياسي و اجتماعي عليه ساخت عمومي جامعه استفاده كند، به همين دليل الگوي كنش نظامي دو كشور ياد شده عليه ايران به تاخير افتاده است.
در شرايط موجود، اين پرسش مطرح مي‌شود كه در فضاي پس از انتخابات كنست چه فرآيندي در دستور كار ساخت سياسي اسراييل قرار مي‌گيرد؟ واقعيت آن است كه هيچ يك از گروه‌هاي رقيب نتوانستند اكثريت مطلق آرا براي تشكيل كابينه را به دست آورند. براساس قوانين انتخاباتي اسراييل، كابينه توسط فرد يا ائتلافي تشكيل مي‌شود كه بتواند 61 كرسي انتخاباتي را در كنست به دست آورده و از اين طريق اراده خود را بر گروه‌هاي سياسي رقيب اعمال كند.
در روند رقابت‌هاي انتخاباتي كنست، «حزب ليكود» براساس «ائتلاف گروه‌هاي راستگرا» به رهبري نتانياهو توانست 53 كرسي انتخاباتي را به دست آورد. در اين فرآيند، «ائتلاف تغيير» به رهبري «آيزنكوت» توانست 48 كرسي انتخاباتي را به دست آورد و نكته جالب آنجاست كه اعراب فلسطيني در اين دوره از رقابت‌هاي انتخاباتي درصدد برآمدند تا از سازوكارهاي «موازنه منفي» براي عدم قدرت‌يابي نتانياهو استفاده كنند. در شرايطي كه اعراب فلسطيني 19 كرسي انتخاباتي را به دست آوردند، طبيعي است كه فضاي موجود در ساختار سياسي اسراييل، ماهيت مبهم و شكننده خواهد داشت.
فرآيند انتخاباتي اسراييل در سال‌هاي 22-2018 نشانه‌هايي از بي‌ثباتي ساختاري را تجربه كرده است. هم‌اكنون اين پرسش مطرح مي‌شود كه آيا نتانياهو تلاش مي‌كند تا موقعيت سياسي و ساختاري خود را در شرايطي پيگيري كند كه نشانه‌هايي از ابهام و بي‌ثباتي سياسي وجود دارد يا اينكه زمينه براي ائتلاف جديد به وجود مي‌آيد؟ واقعيت‌هاي موجود بيانگر اين امر است كه آينده سياسي اسراييل، دوران پر نوسان را سپري خواهد كرد و در اين دوره تاريخي نتانياهو، موقعيت خود به عنوان نخست‌وزير اسراييل را حفظ مي‌كند.
روندهاي سياسي و انتخاباتي سال‌هاي گذشته بيانگر آن است كه انتخابات 5 دوره گذشته يعني در آوريل 2019، سپتامبر 2019، مارس 2020 و مارس 2021، نشانه‌هايي از بي‌ثباتي سياسي ايجاد شده و دولت جديد صرفا براساس قابليت‌هاي ويژه نتانياهو در ائتلاف‌سازي از طريق برجسته كردن تهديدات دشمن، موقعيت خود را بازتوليد كرد. هم‌اكنون در ارتباط با حادثه 7 اكتبر 2023 بحث‌هاي بسيار زيادي وجود داشته و بيانگر اين نكته است كه نخست‌وزير نتانياهو براي حفظ موقعيت خود نسبت به اطلاعات مبادله شده ازسوي كشورهاي مصر و امارات متحده عربي در ارتباط با امكان عمليات پيشدستانه حماس بي‌توجه باقي مانده و نسبت به هشدار آنان هيچ‌گونه اقدام امنيتي پيشگيرانه انجام نداده است.
2- ناكامي حزب ليكود و نتانياهو در كسب اكثريت كنست
بسياري بر اين اعتقادند كه نتانياهو سياست فريب براي كنش عملياتي حماس را در دستور كار قرار داده و اين امر توانست شرايط لازم براي جنگ پر شدت عليه حماس، نسل‌كشي گسترده مردم غزه و تثبيت موقعيت خود در ساخت سياسي و اجتماعي اسراييل را فراهم آورد. در فضاي موجود سياسي، گروه‌هاي رقيب تلاش همه‌جانبه را به انجام مي‌رسانند تا شرايط براي بركناري نتانياهو به وجود آيد. نتانياهو در نوامبر 2022 ائتلافي را با 64 كرسي شكل داده كه اين امر منجر به تثبيت موقعيت وي تاكنون شده است.
تغييرات سياسي در رقابت‌هاي انتخاباتي اسراييل به گونه‌اي تداوم يافته كه امكان ائتلاف‌سازي «آيزنكوت»
براساس تشكيل دولت ناهمگون اپوزيسيون امكان‌پذير است. تحقق اين امر نيازمند ائتلاف با احزاب عرب فلسطيني بوده كه به گونه اجتناب‌پذير در ادبيات سياسي و رقابت‌هاي انتخاباتي آينده اسراييل، چالش‌هايي را براي گروه‌هاي رقيب به وجود مي‌آورد. ائتلاف با گروه‌هاي عرب كه در اين دوره از رقابت‌هاي انتخاباتي با هدف بركناري نتانياهو مشاركت گسترده‌اي داشته‌اند، كاري دشوار براي شخصيت‌هاي سياسي و احزاب رقيب نتانياهو محسوب شده و اين امر يكي از شانس‌هاي نامبرده براي بقاي ساختاري در فضاي بي‌ثباتي سياسي و ابهام انتخاباتي است.
اگر نتانياهو بتواند موقعيت خود به عنوان نخست‌وزير اسراييل را تثبيت كند، طبيعي است كه اراده ساختاري لازم براي جنگ عليه ايران را به دست مي‌آورد. توضيح آنكه نتانياهو موقعيت خود در سال‌هاي 26-2022 را صرفا در شرايطي حفظ كرده كه نشانه‌هايي از تهديد حماس به عنوان چاشني كنش عملياتي و امنيتي نامبرده محسوب مي‌شد. در فضاي موجود سياسي و رقابت‌هاي پردامنه منطقه‌اي، نتانياهو هدف خود را مقابله پرشدت و براندازي ساختاري ايران قرار داده است.
آيزنكوت رويكرد متفاوتي با نتانياهو براي مقابله با ايران را در دستور كار قرار داده است. در شرايطي كه نشانه‌هايي از بحران و تهديد امنيتي به عنوان اقدام متقابل ايران در برابر سياست تهاجمي اسراييل وجود دارد، طبيعي است كه نتانياهو قادر خواهد بود تا افكار عمومي جامعه را تحت‌الشعاع فضاي نظامي و عملياتي قرار دهد. اگرچه بسياري از فرماندهان نظامي اسراييل به ويژه رياست ستاد ارتش آن كشور اعتقاد دارد كه هرگونه جنگ عليه ايران بايد براساس الگوي كنش رفتاري نخست‌وزير آينده و اكثريت كنست انجام پذيرد، اما نتانياهو و ترامپ تلاش دارند تا ائتلاف جديدي را در ارتباط با ايران به وجود آورده و از طريق اقدامات و عمليات نظامي، شكل جديدي از رقابت سياسي و موازنه قدرت را در آينده كنست برقرار كنند.
نتيجه
جنگ امريكا و اسراييل عليه ايران چالش‌هاي سياسي، اجتماعي و انتخاباتي را براي دونالد ترامپ و نتانياهو به وجود آورده است. رهبران سياسي ياد شده در اواسط اكتبر 2026 تلاش داشتند تا اقدامات نظامي و كنش عملياتي جديدي را عليه ايران به انجام رسانده و از اين طريق فضاي رقابت‌هاي انتخاباتي در اسراييل و ايالات‌متحده را تحت‌الشعاع جنگ، بحران، بي‌ثباتي و ضرورت‌هاي امنيتي قرار دهند. آنچه افراد ياد شده به عنوان نقشه عملياتي براي نجات سياسي در دستور كار قرار داده بودند، با واكنش گروه‌هاي رقيب درون ساختاري روبه‌رو شده و در نتيجه آن، نشانه‌هايي از ابهام و بي‌ثباتي در رقابت‌هاي انتخاباتي اسراييل به وجود آمده است.
در فضاي موجود رقابت‌هاي سياسي اسراييل، نتانياهو اعتبار خود را از دست داده، اما به لحاظ بازي‌هاي سياسي، انتخاباتي و ساختاري كه نامبرده به انجام مي‌رساند، نشانه‌هايي از ابهام سياسي به وجود آمده است. در شرايط مبتني بر ابهام و بي‌ثباتي سياسي، بازيگري از مزيت نسبي برخوردار مي‌شود كه قدرت ساختاري را به صورت دوفاكتو دراختيار داشته و در چنين شرايطي طبيعي است كه نتانياهو قادر خواهد شد تا ابتكار عمل جديد نظامي را در دستور كار قرار دهد.
آنچه در ايالات‌متحده شكل گرفته معطوف به محدودسازي قدرت عملياتي و كنش تاكتيكي دونالد ترامپ است. اگرچه ترامپ همواره تلاش دارد تا بازي فرا قانوني و اقدامات پيشدستانه را در دستور كار قرار دهد، اما در اين دوره از رقابت‌هاي انتخاباتي، نشانه‌هايي از بسيج گروه‌هاي اجتماعي امريكا براي محدودسازي قدرت دونالد ترامپ به وجود آمده است. شرايط ابهام در فضاي انتخاباتي امريكا و اسراييل به گونه اجتناب‌ناپذير تاثير خود را در كنش عملياتي نتانياهو و ترامپ در ارتباط با ايران به‌جا مي‌گذارد.
در چنين شرايطي، اگرچه امكان اقدام و عمليات نظامي عليه ايران وجود دارد و طرح‌ريزي‌هاي تاكتيكي براي اجراي چنين برنامه‌اي انجام شده است، اما هنوز نشانه‌هايي از ابهام سياسي و محدوديت ساختاري در برابر كنش عملياتي و الگوي رفتاري گروه‌هاي جنگ‌طلب عليه ايران وجود دارد.
اگرچه انگاره جنگ عليه ايران از سوي امريكا و اسراييل مي‌تواند كنترل و محدود شود، اما امكان كنش عملياتي عليه جمهوري اسلامي در آينده رقابت‌هاي انتخاباتي وجود خواهد داشت.
استاد دانشگاه تهران