منزلت زن از نگاه بنيان‌گذار (۱۳)
احمد مازني
از آثار امام خميني در مورد اهميت مشاركت زنان در سازندگي چنين استنباط مي‌شود كه همان‌گونه كه مردان نمي‌توانند به‌تنهايي همه مسائل كشور را حل كنند، ناديده گرفتن ظرفيت‌هاي زنان نيز به معناي محروم كردن جامعه از بخشي از توان انساني و اجتماعي خود خواهد بود. ازسوي ديگر، امام خميني (ره)، بر ارزش معنوي و اجتماعي كمك‌هاي زنان توجه دارند. ايشان در مقام ارزش‌گذاري بر مشاركت بانوان فرمودند: «كمك‌هاي بانوان ارزشش چند برابر كمك‌هاي مردان است. خداوند شما را حفظ كند و شما را براي تربيت انسان‌ها، كه شغل انبياست، حفظ كند. سلام بر همه شما و رحمت بر همه شما.» (صحيفه امام، ج ۷، صص ۵۰۴ـ۵۰۵) اين سخن، در كنار تاكيد بر حضور زنان در فعاليت‌هاي اجتماعي، نشان مي‌دهد كه امام براي تلاش و خدمت آنان ارزش ويژه‌اي قائل بودند. اهميت اين مشاركت، صرفا در انجام يك وظيفه اجرايي خلاصه نمي‌شود، بلكه در انگيزه خدمت، مسووليت‌پذيري، همدلي با ديگران و تاثيري كه اين حضور بر مناسبات اجتماعي مي‌گذارد نيز ريشه دارد. ازسوي ديگر، اشاره امام به تربيت انسان‌ها و پيوند آن با رسالت انبيا، بيانگر جايگاه تربيتي زنان در منظومه فكري ايشان است. در اين چارچوب، تربيت نسل آينده و پرورش انسان‌هاي مسوول، آگاه و متعهد، از مسووليت‌هاي مهم اجتماعي به شمار مي‌رود. البته توجه به اين جايگاه تربيتي، به معناي محدود كردن نقش زنان به خانواده نيست، زيرا در كنار آن، بر مشاركت آنان در مقدرات اساسي كشور، حضور در عرصه‌هاي اجتماعي و سهم داشتن در سازندگي نيز تصريح شده است، بنابراين، در بررسي ديدگاه امام‌خميني (ره) درباره منزلت زن، بايد به مجموعه‌اي از مسووليت‌ها و ظرفيت‌ها توجه كرد كه در كنار يكديگر معنا پيدا مي‌كنند: مشاركت در سرنوشت عمومي، حضور در فعاليت‌هاي سازندگي، كمك به محرومان، مسووليت تربيتي و تلاش براي بهبود زندگي اجتماعي. چنين برداشتي، تصوير گسترده‌تري از نقش زن در جامعه ارايه مي‌دهد و از فروكاستن منزلت او به يك عرصه محدود جلوگيري مي‌كند. امام خميني (ره) همان سهمي را كه زنان در شكل‌گيري نهضت اسلامي و پيروزي انقلاب داشتند، در ادامه مسير نظام جمهوري اسلامي نيز مورد انتظار مي‌دانستند.
از نظر ايشان، حضور زنان در انقلاب صرفا به گذشته تعلق نداشت، بلكه تجربه و ظرفيت حاصل از آن مي‌بايست در ساختن آينده كشور نيز به كار گرفته شود. ايشان از بانوان به عنوان پشتوانه آينده نظام ياد مي‌كردند و مي‌فرمودند: «شما بانوان در ايران ثابت كرديد كه در پيشاپيش اين نهضت قدم برداشتيد. شما سهم بزرگي در اين نهضت اسلامي ما داريد. شما در آتيه براي مملكت ما پشتوانه هستيد.» (صحيفه امام، ج ۶، ص ۵۲۱) تعبير «پشتوانه آينده» بيانگر آن است كه نقش زنان از نظر امام، تنها به اقدامات و حضورهاي مقطعي محدود نمي‌شد، بلكه توانايي‌ها، تجربه‌ها و ظرفيت‌هاي آنان براي تداوم حيات اجتماعي و پيشرفت كشور نيز اهميت داشت. زناني كه در دوره مبارزه و پيروزي انقلاب مسووليت‌پذيري و حضور اجتماعي خود را نشان داده بودند، مي‌توانستند در مراحل بعدي نيز در تربيت نسل آينده، تقويت همبستگي اجتماعي، مشاركت در امور عمومي و سازندگي كشور نقش‌آفرين باشند. اين نگاه، ميان تجربه تاريخي زنان و مسووليت‌هاي آينده آنان پيوند برقرار مي‌كند. حضور در نهضت، مشاركت در سازندگي و ايفاي نقش در سرنوشت كشور، حلقه‌هاي به‌هم پيوسته يك مسير هستند؛ مسيري كه در آن، زنان نه تماشاگر تحولات اجتماعي، بلكه از عوامل موثر در شكل‌گيري و استمرار آن به شمار مي‌آيند.