نامه جي‌دي ونس و حساسيت زمان
حميد روشنايي
فارغ از آنكه محتواي نامه جي‌دي ونس، معاون رييس‌جمهور امريكا چه بوده ، چه آنكه درخواست مذاكره و رسيدن به نتيجه باشد يا به قول ترامپ پيشنهاد دادن دارو و كمك، حساسيت زماني كه اين نامه نگاشته شده، بسيار مهم است.
كاخ سفيد مدت‌هاست كه ادعاي عدم درخواست مذاكره با ايران را دارد و بيشتر از آنكه دنبال گفت‌وگو باشد در حال تدارك حمله به ايران بوده است و ترامپ هر روز وعده مي‌دهد كه كار ايران را تمام خواهد كرد. تهران نيز به صراحت دنبال بازگشت به تفاهمنامه اسلام‌آباد بوده و هرگونه مذاكره فارغ از آن را رد مي‌كند. نظاميان ايران نيز به نوبه خود در حالت آماده‌باش بوده و تنگه هرمز همچنان بسته مانده است.
از نظر زمان و شرايط كنوني، موارد ذيل از اهميت بسياري برخوردار است:
1- انتخابات ميان‌دوره‌اي كنگره امريكا در 12 آبان‌ماه 1405 برگزار مي‌شود در حالي كه شرايط براي جمهوري‌خواهان مناسب نبوده و از هم اكنون كه 4 روز مانده به آن، نشانه‌هايي از دست دادن پارلمان و بخشي از مجلس سنا هويدا شده است.
2- انتخابات سرزمين‌هاي اشغالي به‌رغم همه تلاش‌هاي نتانياهو و ترامپ، به نتايج درخشاني دست نيافته و با يك بن‌بست سياسي در بين دو جناح اصلي لاييك و مذهبيون اسراييل مواجه است. ورود رژيم صهيونيستي به جنگ با ايران در اين زمان با مشكلاتي براي نتانياهو همراه است، زيرا وي تا تشكيل دولت آينده، نخست وزير نيست و مدير دولت است. براي همين احتمال قبول حمله به ايران از سوي ارتش اسراييل با ابهام مواجه است.
3- جمهوري اسلامي ايران برخلاف انتظار مقامات امريكايي به خصوص بسنت، وزير خزانه‌داري، تحت سخت‌ترين تحريم‌ها، همچنان مقاومت كرده و دو هفته پيش‌بيني براي سقوط دولت ايران به جايي نرسيده است.
4- قيمت نفت در بازار جهاني و بنزين و گازوييل در امريكا رو به افزايش است و اين براي دولت ترامپ كه به شدت تحت فشار مخالفان و حتي طرفداران خود است، يك فاجعه محسوب مي‌شود. البته همزمان در ايران نيز قيمت‌ها نرخ نجومي پيدا كرده و تورم همچنان مردم را آزار مي‌دهد.
5- صادرات رسمي نفت ايران به كمترين ميزان خود رسيده و درآمدهاي دولت كاهش چشمگير يافته است.
در چنين شرايطي، جي‌دي ونس نامه‌اي به سردار رضايي، دبيرشوراي عالي امنيت ملي نگاشته و در آن درخواست مذاكره مستقيم كرده است. اين نامه چند موضوع را بيان مي‌كند:
1- مقامات امريكايي به‌رغم همه ادعاهاي ترامپ مبني بر نداشتن عجله براي مذاكره و صلح، تحت فشار شديدند و دنبال هر راهكاري جهت كاهش قيمت‌ها به‌خصوص گازوييل و بنزين در امريكا هستند. آنها اميدوارند با هر ترفندي قيمت نفت كاهش يابد، شايد يك امتيازي براي جمهوري‌خواهان در انتخابات امريكا شود.
2- مخاطب قرار دادن سردار رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي توسط جي‌دي ونس، در حالي كه رييس شوراي امنيت ملي پزشكيان است و طرف مذاكرات قبلي معاون رييس‌جمهور امريكا، قاليباف بوده است، نوعي سردرگمي در بين مقامات امريكايي (همچنان كه گفته‌اند) براي يافتن طرف مذاكره با ايران است.
3- درخواست مذاكره با ايران در حالي كه همچنان محورهاي مذاكره بين دو كشور مبهم است، جاي سوال دارد. اولين ملزومات يك مذاكره، تفاهم در زمينه موضوعات مطروحه است. ايران بدون برداشتن محاصره و بلوكه شدن دارايي‌هايش (همان‌طور كه در 7 بند قاليباف ذكر شده) آماده مذاكره درخصوص هيچ موضوعي از جمله برنامه هسته‌اي‌اش نيست و طرف امريكايي نيز كه مهم‌ترين اصل برايش گشودن تنگه هرمز (هر چند مدعي باز بودن آن است!) و طرح مساله هسته‌اي ايران است نيز حاضر نيست هيچ امتيازي به ايران بدهد. در نتيجه راه براي گفت‌وگو، همچنان بسته است.
اما اينكه ايران چه پاسخي به اين نامه بدهد يا داده است، در حد و شرايط ما نيست، اما مي‌توان اين موضوعات را يادآوري كرد: اولا، زمان توافق بين تهران و واشنگتن در حال گذر است و هر لحظه به يك جنگ سوم نزديك مي‌شويم. ثانيا، ترامپ هر نوع مذاكره را در اين شرايط به نفع خود مي‌خواهد و اين نامه به نوعي راهكار براي كاهش قيمت نفت و بنزين در امريكاست. احتمال آنكه پس از انتخابات كنگره نيازي به اين مذاكرات داشته باشد، اندك است. ثالثا، جمهوري اسلامي ايران نيز دنبال فشار حداكثري به هيات حاكمه امريكا بوده تا خواسته‌هاي خود را بقبولاند و امتيازي به ترامپ در اين راستا ندهد.
به هر صورت، اكنون زمان حساس هر اقدامي از سوي دوطرف است و اگر بناست به تفاهمي دوباره دست يابيم، اكنون زمان آن است و گذشت زمان به نفع هيچ كدام از طرفين نخواهد بود.