سدسازي در برابر افزایش قیمت

مهدي بيك اوغلي

يكي از وعده‌هاي روشن مسعود پزشكيان و دولت چهاردهم، بهبود وضعيت معيشت مردم و كمك به ثبات در سفره‌هاي عموم مردم بود. با اين دست فرمان بود كه پزشكيان از ابتداي كسب كرسي رياست‌جمهوري، راهبردهاي مشخصي را براي ايجاد ثبات نسبي در معيشت مردم برنامه‌ريزي كرد. اعطاي كالابرگ به هر شهروند ايراني جدا از پرداخت يارانه نقدي در كنار شفاف‌سازي روند اعطاي ظرفيت‌هاي پولي، تسهيلاتي و ارزي همچنين طرح‌هاي ملي مسكن و...نشان داد كه دولت به وعده‌هاي خود در خصوص حمايت از اقشار محروم و سفره‌هاي آنها پايبند است. آخرين نمونه از برنامه‌ريزي‌هاي معيشتي دولت به اجراي ايده تورم صفر درصدي براي 12قلم از كالاهاي مصرفي مردم اختصاص دارد كه سكانس ابتدايي آن توسط شهرداري تهران زده شد و در ادامه با تشكيل كميته ويژه توسط رييس‌جمهور براي گستره كل كشور برنامه‌ريزي شده است. طرحي كه مي‌كوشد زمينه‌اي را فراهم سازد تا قيمت مايحتاج اساسي و مورد نياز مردم در حوزه تامين اقلامي چون گوشت، روغن، تخم‌مرغ، برنج، حبوبات و...حداقل براي 6ماه با افزايش مواجه نشود. آخرين اخبار حاكي است كه رييس‌جمهور كميته‌اي 7نفره‌اي را با حضور وزراي كشور، صمت، جهاد كشاورزي، شهرداري تهران، استانداري‌ها و...مامور كرده تا زمينه اجراي ايده تورم صفر درصدي را در سراسر كشور فراهم سازند. همان‌طور كه رييس‌جمهور بارها بر آن تاكيد كرده، هر ايده و طرحي كه نهايتا در راستاي مطالبات مردم اجرايي شود با حمايت و همراهي دولت چهاردهم مواجه شده و موانع اجرايي و قانوني از پيش پاي آن برداشته خواهد شد. در اين خصوص هم دولت، اجراي اين ايده توسط شهرداري تهران را به عنوان پايلوت ديده و تلاش مي‌كند آن را در سراسر كشور اجرايي سازد.   بر اين اساس استارت اين طرح كه توسط شهرداري تهران و عليرضا زاكاني زده شد با برنامه‌ريزي‌هاي اجرايي كه رييس‌جمهور دستور آن را صادر كرده و با تشكيل يك كميته 7نفره در دولت، قرار است در ساير استان‌هاي كشور نيز اجرايي شود. روز دوشنبه بود كه عبدالمطهر محمدخاني، سخنگوي شهرداري تهران، از تشكيل كميته‌اي 7 نفره در دولت براي توسعه طرح «تورم صفر» در ساير شهرها خبر داد. بر اساس طرح «تورم صفر»، قيمت ۱۲ قلم كالاي اساسي تا عيد تغيير نمي‌كند و اين اقلام جداي از اينكه در ۱۰۸ ميدان ميوه و تر‌بار و ۱۸ فروشگاه شهروند عرضه مي‌شوند در ساير استان‌هاي كشور هم در محل‌هاي در نظر گرفته شده و ميادين ميوه و تربار توزيع مي‌شوند. بر همين اساس و با تاكيد رييس‌جمهور اين كميته‌ 7‌نفره در دولت با حضور وزير كشور، وزراي مرتبط و شهردار تهران تشكيل شده تا روند راهبري ايده تورم صفر درصدي در گستره كل كشور را اجرايي سازند. بر اساس اعلام مسوولان اجرايي و شهرداري تهران اگر شرايط براي ادامه آن فراهم شود و حمايت دولت نيز ادامه داشته باشد، مي‌توان دور جديدي از اجراي آن را در گستره كل كشور دنبال كرد.

ستاد فرماندهي ثبات قيمت‌ها در وزارت كشور

اما پرسش كليدي آن است كه اجراي اين ايده در گستره كل كشور به چه ملزومات و زيربناهايي نياز دارد؟ نقطه عطف اين سياستگذاري، تشكيل يك كميته ۷نفره توسط رييس‌جمهور است. اين كميته با حضور وزراي كشور، صنعت، معدن و تجارت (صمت)، جهاد كشاورزي، شهردار تهران و ساير مسوولان مرتبط، ماموريت يافته است تا نه تنها اجراي طرح را در پايتخت پايش كند، بلكه زيرساخت‌هاي گسترش آن به ساير استان‌هاي كشور را نيز فراهم آورد. اين كميته، حلقه وصلي است ميان مديريت شهري (كه نقش پيشران و اجراكننده طرح را بر عهده داشته) و دولت مركزي كه سياستگذاري كلان و تامين منابع را هدايت مي‌كند. تجربه موفق شهرداري تهران در راه‌اندازي اين طرح، اكنون به عنوان «الگوي پايه» مورد استناد قرار گرفته است. روز دوشنبه بود كه عبدالمطهر محمدخاني، سخنگوي شهرداري تهران، از اين هماهنگي بين‌بخشي خبر داد و تاكيد كرد كه سكانس ابتدايي اين طرح در پايتخت رقم خورده و حالا با دستور رييس‌جمهور، قرار است در كل كشور اجرايي شود. بر اساس اين طرح، ۱۲ قلم كالاي اساسي شامل برنج، روغن، گوشت منجمد، سويا، خرما، شكر، ماكاروني، لوبياي قرمز، لوبياي چيتي، لپه، نخود و عدس در سبد كالايي گنجانده شده‌اند. نكته حايز اهميت، روند توسعه‌اي اين سبد است؛ طبق برنامه اعلام‌ شده، در آبان‌ماه قرار است سه قلم ديگر شامل مرغ، رب و پنير نيز به اين ليست اضافه شوند تا در عمل بخش مهمي از سبد مصرفي خانوار تحت پوشش «قيمت ثابت» قرار گيرد. توزيع اين اقلام از هفتم مهرماه در ۱۰۸ ميدان ميوه و تر‌بار تهران و ۱۸ فروشگاه «شهروند» آغاز شده و با بهره‌گيري از سامانه «شهرزاد»، امكان خريد غيرحضوري و تحويل درب منزل نيز فراهم شده است.

چهار محور عملياتي طرح «تورم صفر»

پيگيري‌هاي «اعتماد» از وزارتخانه‌هاي اقتصادي دولت حاكي است كه دولت براي دستيابي به هدف «تورم صفر»، چهار بسته سياستي را به‌طور همزمان به اجرا درآورده است: نخست) مكانيسم بازگشت وجه (كيف پول): يكي از نوآورانه‌ترين بخش‌هاي اين طرح، بازگرداندن ۵۰ درصد از سود بازرگاني كالا به كيف پول خريدار پس از خريد است. با توجه به اينكه سود بازرگاني كالاها متفاوت است، دولت به نوعي در حال ايجاد يك چرخه تشويقي است كه قدرت خريد شهروندان را در خريد اقلام بعدي تقويت مي‌كند. دوم) حذف واسطه‌ها و خريد مستقيم: دولت در حال حركت به سمت خريد قراردادي و مشاركت مستقيم در توليد است. در حال حاضر قيمت‌هاي فروشگاه شهروند حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد پايين‌تر از قيمت بازار آزاد است؛ اما هدف‌گذاري جديد، كاهش بيشتر اين فاصله از طريق خريد مستقيم از توليدكننده و كاهش نقش واسطه‌ها در زنجيره تامين است. سوم) ايجاد مراكز عرضه مستقيم: طبق برنامه‌ريزي صورت‌گرفته، از هفته جاري در هفت نقطه استراتژيك در مناطق ۲، ۴، ۵، ۱۵، ۱۷، ۲۰ و ۲۲ تهران، فضاهايي براي عرضه مستقيم تجهيز شده است. در اين مراكز، توليدكنندگان از سراسر كشور مي‌توانند بدون واسطه محصولات خود را به دست مصرف‌كننده برسانند. همكاري ميان «شركت ساماندهي صنايع و مشاغل شهر تهران» و تعاوني‌ها در اين بخش، كليد موفقيت طرح است. چهارم) توسعه لجستيك و دسترسي: استفاده از ظرفيت بخش خصوصي براي انتقال و تحويل كالا درب منزل، دايره شمول طرح را از ميادين ميوه و تر‌بار فراتر برده است تا عملا دسترسي براي همه شهروندان تسهيل شود.

چرا اين طرح اهميت استراتژيك دارد؟

از نگاه كارشناسي، طرح «تورم صفر» را بايد فراتر از يك توزيع ساده كالا ديد. در شرايطي كه «انتظارات تورمي» بيش از تورم واقعي، بازارها را ملتهب مي‌كند، اقدام دولت براي تضمين «قيمت ثابت» تا عيد، يك «سيگنال لنگر» به اقتصاد است. وقتي خانوار بداند كه قيمت اقلام اساسي تا ۶ ماه آينده تغيير نمي‌كند، بخشي از رفتارهاي هيجاني (خريد مازاد براي ذخيره‌سازي) كاهش مي‌يابد. با اين حال، موفقيت پايدار اين طرح به چند عامل حياتي وابسته است:

پايداري زنجيره تامين: تداوم قيمت ثابت، نيازمند تامين پايدار كالا از سوي توليدكنندگان است. در اينجاست كه نقش وزارت جهاد كشاورزي و وزارت صمت در كميته ۷نفره بسيار كليدي است تا با حذف نوسانات تامين، از كمبود كالا در ميادين جلوگيري شود. پوشش جغرافيايي: طرح در تهران به‌ صورت پايلوت اجرا شده، اما چالش اصلي، پياده‌سازي آن در استان‌هاي دورتر و شهرهاي كوچك است كه شبكه‌هاي توزيع ممكن است پيچيدگي‌هاي خاص خود را داشته باشند.

 نظارت بر اجرا: حذف واسطه‌ها و كنترل قيمت‌ها، نيازمند نظارت هوشمند است تا اين كالاها (كه با يارانه و تسهيلات در چرخه عرضه مستقيم قرار مي‌گيرند) دوباره توسط دلالان از شبكه خارج و به بازار سياه هدايت نشوند. طرح «تورم صفر» در واقع تلاشي از سوي دولت براي «معكوس كردن روند التهاب» در سفره‌هاي مردم است. اگرچه اين اقدام در گام نخست محدود به ليست مشخصي از اقلام است، اما گسترش تدريجي آن و اضافه شدن اقلام پروتئيني جديد، نشان‌دهنده اراده دولت براي تثبيت قدرت خريد است. تركيب مديريت هوشمندانه شهري (در تهران) با هدايت سياستگذار ارشد دولتي (كميته ۷نفره)، نويدبخش مدلي است كه اگر با موفقيت در سراسر كشور اجرا شود، مي‌تواند بخشي از اعتماد عمومي به ثبات اقتصادي را بازسازي كند. دولت چهاردهم با اين حركت، عملا نشان داده است كه به جاي انتظار براي كاهش خودبه‌خودي نرخ‌ها، با استفاده از ابزارهاي حكمراني (از حذف واسطه تا مشوق‌هاي مالي) به استقبال حل مشكلات معيشتي مردم رفته است. موفقيت اين طرح، آزموني بزرگ براي اثربخشي سياست‌هاي حمايتي دولت در ماه‎هاي پيش‌رو خواهد بود.

معاون اول رييس‌جمهور:

تلاش مي‌كنيم در مهر ماه بخشي از نگراني معيشتي مردم رفع شود

معاون اول رييس‌جمهور با اشاره به برنامه دولت براي تغيير مبلغ كالابرگ گفت: سازوكار مناسبي براي افزايش مبلغ كالابرگ طراحي شده و با نهايي شدن آن، تلاش مي‌كنيم در مهر ماه بخشي از نگراني‌هاي مردم برطرف شود.  محمدرضا عارف روز سه‌شنبه در گفت‌وگويي درباره معيشت مردم و كالابرگ گفت: دكتر پزشكيان چندين مرتبه گفته است كه راهبرد ما است كه كالابرگ، آثار تورمي و افزايش قيمت‌ها را جبران كند تا بتوانيم توان مردم را براي تامين كالاهاي اساسي حفظ كنيم و ثبات نسبي به وجود آوريم، به همين دليل بايد مبلغ كالابرگ را تغيير مي‌داديم. معاون اول رييس‌جمهور افزود: واقعيت اين است كه با منابع محدود و مشكلاتي روبه‌رو بوديم و نمي‌خواستيم رشد نقدينگي را افزايش دهيم. خوشبختانه سازوكار مناسبي براي اين كار طراحي شده و به‌زودي اجرا خواهد شد.  معاون اول رييس‌جمهور تصريح كرد: اين طرح همين روزها نهايي مي‌شود، چون هنوز سقف تعداد افرادي كه قرار است مبلغ كالابرگ‌شان افزايش يابد، مشخص نشده و در حال بررسي است. اميدوارم هرچه زودتر اعلام شود تا در مهر ماه بتوانيم بخشي از نگراني مردم را برطرف كنيم.