نيره خادمي
اين روزها اگر سري به منطقه سرخرود، قائمشهر و مناطق ديگر در استان شمالي ايران بزنيد، انبوه ساختمان‌هاي بلندمرتبه‌اي را مي‌بينيد كه در خط ساحلي يا در حال ساخته شدن هستند يا قد كشيده‌اند. رييس بخش زلزله‌شناسي مهندسي و خطرپذيري مركز زلزله‌شناسي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي در بازديدي كه حدود شش ماه پيش از مناطق شمالي كشور داشته هم اين موضوع را تاييد مي‌كند و از مخاطراتي سخن مي‌گويد كه شهرها و حتي ساكنان همين برج‌ها را تهديد خواهد كرد آن هم در شرايطي كه امسال شوراي عالي شهرسازي هم مصوبه‌اي براي بلندمرتبه‌سازي در استان مازندران و گيلان و به‌طور كلي استان‌هاي شمالي كشور داشته است.
علي بيت‌الهي در گفت‌وگو با «اعتماد» توضيح مي‌دهد كه بلندمرتبه‌سازي در استان‌هاي شمالي، نهضت بلندمرتبه‌سازي در خطه شمال و به ويژه مازندران از ديرباز شروع شده بود. ردپاي اين گفته‌ها را مي‌توان در آگهي‌هاي بازار مسكن مناطق ساحلي هم دنبال كرد؛ آگهي‌هايي كه نشان مي‌دهند زمين‌هاي نزديك به دريا ديگر صرفا به عنوان قطعات مناسب ويلاسازي عرضه نمي‌شوند و در برخي موارد، با عنوان «قابليت بلندمرتبه‌سازي» به بازار آمده‌اند. براي نمونه، در يكي از آگهي‌هايي كه آذرماه سال گذشته در سايت «بام‌سرا» منتشر شده، آمده است: «۳ هزار مترمربع زمين ساحلي، پلاك اول دريا، با قابليت تفكيك به سه قطعه هزار متري. ملك سه‌نبش بوده و امكان بلندمرتبه‌سازي تا ۲۰ طبقه را داراست.» در ميان آگهي‌هاي منتشر شده، مواردي نيز ديده مي‌شود كه پروژه‌هاي ساخته شده را براي فروش عرضه كرده‌اند. مثال آن در آگهي‌اي كه تابستان دو سال پيش منتشر شده، وجود دارد: «فروش برج‌هاي ساحلي لوكس در سرخرود؛ فاصله تا دريا فقط ۳۰۰ متر». آگهي‌هاي قديمي‌تري هم وجود دارد كه نشان مي‌دهد موضوع بلندمرتبه‌سازي در شهرهاي شمالي سابقه بيشتري دارد مانند آگهي‌اي كه در سال ۱۳۹۸ منتشر شده و در آن به اطلاعيه تشويقي شهرداري قائمشهر هم اشاره شده كه در آن، با هدف ايجاد بسترهاي پيشرفت و توسعه پايدار شهر، از سياست‌هاي تشويقي و حمايتي براي ساخت‌وسازهاي بلندمرتبه و ارايه اين مشوق‌ها به مالكان و سازندگان سخن گفته شده است. چنين روندي امسال وارد مرحله جدي‌تري شد. تابستان امسال، طرح پهنه‌هاي بلندمرتبه‌سازي در شهرهاي رشت و بندر انزلي در شوراي عالي شهرسازي و معماري به تصويب رسيد و حتي دوره آموزشي تخصصي شهرسازي و معماري وزارت راه و شهرسازي ويژه ۲۷ شهر مازندران برگزار شد. در مهرماه غلامرضا كاظميان، معاون شهرسازي و معماري وزارت راه و شهرسازي اعلام كرد كه طرح بلندمرتبه‌سازي استان مازندران در آستانه تصويب نهايي قرار دارد و تنها دو روز پس از اين اظهارات دو طرح بلندمرتبه‌سازي در مازندران، با ارتفاعي در حدود ۴۰ طبقه، در جلسه شوراي برنامه‌ريزي و توسعه استان به تصويب رسيد. همزمان با اين تحولات، زمين‌داران، برج‌سازان و مشاوران املاك منطقه بيش از گذشته به دنبال عرضه و جذب سرمايه براي پروژه‌هاي بلندمرتبه هستند. در صفحات و كانال‌هاي مجازي مرتبط با بازار املاك منطقه حالا در كنار آگهي فروش زمين‌هاي نزديك به ساحل با عنوان «قابليت برج‌سازي»، آگهي‌هاي پيش‌فروش و فروش برج‌هاي ساحلي نيز به چشم مي‌خورد.
نكته‌اي كه حالا رييس بخش زلزله‌شناسي مهندسي و خطرپذيري مركز زلزله‌شناسي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي به عنوان يكي از منتقدان بلندمرتبه‌سازي در خطوط ساحلي مطرح مي‌كند، از ديدگاه خطر زلزله و تبعات بعد از آن است كه حساسيت بالايي هم در اين منطقه دارد.«ما همين چند ماه پيش شاهد سه زلزله بزرگ در امريكاي جنوبي بوديم. حتي فرصت نشد درباره آنها گزارش تهيه كنيم، چون در ميانه تدوين گزارش به زلزله ديگري در همان كشور يا كشور مجاور ونزوئلا برخورديم. نكته‌اي كه در اين زلزله‌ها، به‌ويژه زلزله ونزوئلا ديديم و همان تاييد هشدارهاي قبلي ما در زمينه زلزله‌هاي دور، در مكزيك و شهرهاي ساحلي ديگر مانند نگاتا در ژاپن بود، اين است كه حتي زلزله‌هاي دور، در فواصل ۲۸۰ كيلومتري مي‌توانند برج‌هاي بلندي را كه روي خاك‌هاي نرم ساحلي بنا شده‌اند تحت تاثير قرار دهند و تخريب كنند.»
او به توضيح اين ديدگاه كارشناسي بسيار مهم مي‌پردازد كه چطور زلزله حتي در فواصل دور هم مي‌تواند سلامت اين منطقه را به خطر بيندازد: «ساختارهاي نرم، امواج با پريود بلند زلزله را تشديد مي‌كنند و چون ساختمان‌هاي بلند هم از نظر استعداد ارتعاشي، تناوب‌هايي با زمان بلند دارند، يعني ارتعاش آنها دامنه بلندي دارد، اما پريود بلند يا در واقع فركانس بسيار پايين دارند، چنين لرزش‌هايي در زلزله‌هاي دور تشديد مي‌شوند، چون زلزله‌هاي دور هم از سرشت پريودهاي بلند برخوردارند و دامنه نوسان امواج از نظر زماني بلند است، اين به اصطلاح هم‌‌آميختي با زلزله‌هاي دور و فركانس‌هاي پايين و پريودهاي بلند باعث مي‌شود تشديد ارتعاش در ساختمان‌هاي بلندمرتبه صورت بگيرد و در كمال ناباوري، حتي زلزله‌هايي كه ساختمان‌هاي كوتاه‌مرتبه را اصلا تكان نمي‌دهند يا آسيب نمي‌زنند، باعث شوند ساختمان‌هاي بلند به نوسان با جابه‌جايي بالا درآيند و احتمال ريزش و سقوط آنها وجود داشته باشد. اين جزيي از خصوصيات خاك‌هاي ساحلي است. نه‌تنها در كشور ما، بلكه در بسياري از كشورهاي دنيا، در مناطق ساحلي، تخريب ساختمان‌هاي بلندمرتبه حتي بر اثر زلزله‌هاي دور ثبت و گزارش شده است. اين هم باز يك موضوع فني مهم در ساخت‌وسازهاست كه معمولا در نظر گرفته نمي‌شود و مزيد بر علت خواهد بود.»
نگراني از گسل‌هاي فعال درياي خزر
در درياي خزر تعدادي گسل وجود دارد كه به گفته محققان ۳ گسل فعال اين حوزه در خاك ايران كشيده شده است و توان لرزه‌زايي و احتمال سونامي در آن وجود دارد. بر اساس گزارشي كه ايسنا چند سال پيش منتشر كرده است؛ داده‌هاي تاريخي موجود نشان مي‌دهند حدود 13 سونامي مهم در منطقه درياي خزر ثبت شده است كه اكثر آنها در نواحي مركزي خزر به وقوع پيوسته‌اند. لرزه‌خيزي قابل توجه ناحيه خزر مركزي ناشي از وجود يك ناحيه فرورانش در اين منطقه است. از اين رو احتمال وقوع سونامي در صورت وقوع زمين‌لرزه‌هايي با بزرگاي حدود 8 در آن ناحيه بسيار زياد است. دكتر محمدمهدي خطيب، رييس هيات‌مديره انجمن زمين ساخت و زمين‌شناسي ساختماني ايران هم در اين باره از گسل‌هايي ياد مي‌كند كه در جنوب درياي خزر تحت عناوين گسل‌هاي «خزر»، «جنوب خزر» و «شمال البرز» شناخته و همه اين گسل‌ها هم جزو گسل‌هاي فعال محسوب مي‌شوند.«داده‌هاي موجود به دست آمده از زمين‌لرزه‌هاي تاريخي و هم زمين‌لرزه‌هاي دستگاهي نشان مي‌دهد كه كانون اين زلزله‌ها روي اين گسل‌ها واقع شده است و باعث زمين‌لرزه‌هاي متعددي شده‌اند.با توجه به شرايطي كه اين گسل‌ها دارند، پتانسيل لرزه‌خيزي هم براي آنها متحمل است و احتمال حركت مجدد و رخداد زمين‌لرزه روي اين گسل‌ها وجود دارد.» البته هيج اطلاعات تاريخي از سونامي‌هاي درياي خزر وجود ندارد ولي مطالعات نشان مي‌دهد كه درياي خزر پتانسيل سونامي را دارد ولي نمي‌توان وقوع آن را پيش‌بيني كرد. گسل‌هاي ديگري كه بخشي از آنها به ايران كشيده مي‌شود و احتمال زلزله يا سونامي دارد، عبارتند از: «گسل آستارا» كه از كنار شهر آستارا عبور مي‌كند و ادامه آن وارد كشور آذربايجان مي‌شود و گسل ديگري به نام گسل «عشق‌آباد» كه در كشور تركمنستان قرار دارد ولي ادامه آن وارد پوسته خزر و درياي خزر مي‌شود.
تاب‌آوري‌هاي زيست‌محيطي و شرايط اقليمي كشور
شايد از نگاه سوداگرانه سرمايه‌گذاري براي برج‌سازي يا ويلاسازي در اين منطقه سود سرشاري داشته است، اما مضاف بر زلزله‌خيزي و احتمال سونامي آنچه رييس بخش زلزله‌شناسي مهندسي و خطرپذيري مركز زلزله‌شناسي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي را بيشتر نگران كرده، تاب‌آوري‌هاي زيست‌محيطي و شرايط اقليمي كشور است كه با ديدگاه‌هاي سوداگرانه در تضاد است.«از ديدگاه محدوديت فضاي سبز و آن نوار باريك سرسبز ايران‌زمين كه در جنوب ساحل درياي مازندران قرار دارد، مشكلات زيست‌محيطي جديدي به دليل جمعيت‌پذيري بالا و همچنين جمعيت شناوري كه در مسافرت‌ها همه شاهد آن هستيم، ايجاد شده است. ترافيك و موارد مختلف پسماند كه شيرابه‌هاي آنها محيط زيست منطقه را تحت تاثير قرار مي‌دهد و همه اينها نشان مي‌دهد كه ايجاد ظرفيت‌هايي براي جمعيت‌پذيري بالا، با توان اكولوژيكي اين منطقه از ديدگاه كلي و زيست‌محيطي در تضاد است.» بنابراين بحث‌هاي مرتبط با ظرفيت زيستي منطقه از ديگر دغدغه‌هايي است كه منتقدان بلندمرتبه‌سازي در شهرهاي شمالي مطرح مي‌كنند. در تير ماه هم كه اين بحث دوباره سر زبان‌ها افتاد، عماد ثروتي، معمار، پژوهشگر معماري و فرهنگ، مدرس دانشگاه در يادداشتي نسبت به تصويب اين طرح انتقاد كرد و نوشت: «چگونه مي‌توان براي شهري كه سيستم فاضلاب آن ناتوان است و رودخانه‌هايش سال‌هاست با بحران شديد آلودگي روبه‌رو هستند، نسخه برج‌سازي پيچيد؟ بارگذاري تراكم بالا، بدون پي‌ريزي همزمان زيرساخت‌هاي حياتي، يك خطاي راهبردي جبران‌ناپذير است.» و در جاي ديگر اين موضوع را يادآور شد: «شوراي عالي شهرسازي و معماري بايد بداند كه ارتفاع نشانه توسعه نيست. توسعه، يعني احياي رودخانه‌ها، ارتقاي شبكه فاضلاب، توسعه فضاهاي عمومي و بازآفريني محله‌‌محور.» حالا هم بيت‌الهي مي‌گويد: «انبوه جمعيتي را كه در يك سطح مقطع كوچك در يك برج بلند ساكن هستند، در نظر بگيريد. رفت‌وآمد، ترافيك، معابر و خيابان‌ها و غيره؛ شهرهاي ما عمدتا اين‌گونه‌اند و دسترسي به كوچه‌ها و ساختمان‌ها بسيار سخت است. معابر خيلي فراخ و وسيع نيستند و امدادرساني و نجات به كندي صورت مي‌گيرد و موارد متعددي پيش خواهد آمد. مسائل مديريتي و زيست‌محيطي، آلودگي هوا، ترافيك، پسماندها و غيره را اگر جمع‌بندي كنيم، با هدف حفظ محيط زيست زيباي اين خطه شمالي كه براي همه كشور است، اين كارها بايد متوقف شود.» او معتقد است: «زماني كه انبوه مسكن يا ساختمان خالي در استان ايجاد كنيد، طبيعتا بسياري براي خريد، رفت‌وآمد و آمدن براي تعطيلات و غيره در استان مازندران و استان‌هاي شمالي انگيزه‌‌مند مي‌شوند.»
مسابقه ويلاسازي و برج‌سازي
بررسي‌هاي رييس بخش زلزله‌شناسي مهندسي و خطرپذيري مركز زلزله‌شناسي نشان مي‌دهد كه در سال ۱۴۳۰، يعني حدود ۲۵ سال بعد، جمعيت حدود شش استان از جمله خوزستان، ايلام، اردبيل و لرستان كه اغلب مهاجرفرست هستند نسبت به حالا كمتر خواهد بود.«يك طرف، كاهش زاد و ولد است كه مربوط به همه جاي ايران است، ولي مهم‌تر، مهاجرت از شرايط اقليمي، به‌ويژه از مناطق جنوبي، جنوب‌شرقي و جنوب‌غربي ايران به مناطق نسبتا خوش آب‌وهوا مثل شمال و حتي تهران و كرج است. اين امر موجب مي‌شود حتي استان‌هايي كه ما بايد در آنها توزيع جمعيت همگن داشته باشيم، بسياري از سكونتگاه‌ها خالي يا بسيار كم‌جمعيت شوند. در عوض، در مناطق خاصي مثل شمال كشور، تراكم جمعيت موجب ايجاد ناهنجاري‌هاي عديده‌اي مي‌شود كه در ۱۰ يا ۲۰ سال آينده شاهد آن خواهيم بود.» او معتقد است كه بايد خيلي دورانديشانه در اين باره اقدام كرد. «اينكه ما يك خطه سرسبز داريم كه در دامنه‌هاي جنوبي آن ويلاسازي داريم و مسابقه ويلاسازي راه انداخته‌ايم و در ساحل شمالي اين خطه، در نوار ساحلي، مسابقه برج‌سازي راه بيندازيم، عرصه را بر طبيعت تنگ خواهيم كرد. آن هم در شرايطي كه اين مناطق، مناطقي با سوابق لرزه‌خيزي و سيلخيزي بالا و مخاطرات عديده‌اي هستند و مديريت كلان استاني در چنين شرايطي به مراتب مشكل خواهد بود. اين موضوع بسيار مهمي است و بايد تلاش كنيم كه در تمامي استان‌ها مردم همان خطه‌ها و در سرزمين‌هاي آبا و اجدادي خودشان زندگي كنند.»
اما راه‌حل جلوگيري از گسترش سكونتگاه‌هاي خالي و افزايش تراكم در نقاطي ديگر چيست؟ به گفته او« امكانات بايد عادلانه توزيع شود و حتي بيشتر به نقاطي كه مهاجر فرستاده‌اند، رسيدگي كنيم، چون يكي از مشكلات عمده ما كانون‌هاي جمعيتي متمركز هستند كه روزبه‌روز بزرگ‌تر مي‌شوند و مسائلي مثل فرونشست زمين، آلودگي‌هاي زيست‌محيطي و موارد متعدد ديگري را رقم مي‌زنند.عواقب كار فقط ساختمان‌سازي و ايجاد اشتغال نيست؛ عواقب كار، مهاجرپذيري و جمعيت‌پذيري بيش از ظرفيت زيست‌محيطي ماست.»
فرونشست و عقبروي دريا
عقبروي دريا را هم بايد به زلزله‌خيزي، سيلخيزي و كاهش ظرفيت زيست محيطي و شرايط اقليمي كشور اضافه كرد. طبق بررسي‌هاي اين مقام مسوول مثلا در ساحل فرح‌آباد لب دريا از خط ساحل قديمي حدود ۲۰۰ متر عقب‌تر رفته است و اين عقبروي در محدوده‌هاي ساحلي موجب افت سطح آب زيرزميني خواهد شد كه اين امر پديده فرونشست زمين را تشديد مي‌كند.«با اين تصويري از گستره استاني، تصور كنيم كه در همين زون‌هاي بسيار حساس، برج‌هاي سر به فلك كشيده در سال‌هاي آتي مشاهده و ساخته خواهند شد و جمعيت فراوان نيز در آنها اسكان پيدا خواهد كرد. علاوه بر سنگيني وزن اين سازه‌ها، نياز آبي فراواني نيز به دليل تجمع جمعيت ايجاد خواهد شد و اين نياز آبي، فشار بر آبخوان‌ها را بيشتر مي‌كند. بي‌دليل نيست كه چرا در استان سرسبز و نسبتا پرآب مازندران بيش از نصف اين محدوده استاني دچار فرونشست شده است.» ماجراي بلندمرتبه‌سازي در مازندران از جايي بيشتر خطرناك‌تر مي‌شود كه بدانيم اين استان هم در ميان ۳۱ استاني است كه فرونشست را تجربه كرده است و به گفته اين كارشناس حوزه زمين‌شناسي در نيمه شرقي استان مازندران، از جلگه آمل به سمت گلوگاه و نيز در استان گلستان به‌طور گسترده توسعه يافته و اغلب محدوده‌هاي استاني را درنورديده است.«شما در چنين پهنه‌‌اي برج‌هاي بلندي مي‌سازيد. حالا نرخ فرونشست اين استان در مقايسه با استان‌هايي مثل كرمان، فارس، اصفهان و تهران كمتر است، اما خيلي گسترش زيادي دارد و اين امر با ادامه اين روند مطمئنا تشديد خواهد شد. در نيمه غربي استان مازندران، به دليل نزديكي كوهستان به ساحل پديده فرونشست مشاهده نمي‌شود، اما از آن طرف، شرايط توپوگرافي و ارتفاعي منطقه آنقدر تنگ و باريك مي‌شود كه جمعيت فراوان در يك نوار بسيار كم عرض ساكن مي‌شوند كه در معرض خطرات مختلفي قرار خواهند گرفت.»
فرونشست پديده ثابتي نيست
پس چه بايد كرد؟ آيا الزام خاصي هست كه با در نظر گرفتن آن، روند تخريب با شيب كندتري حركت كند؟ اين سوالي است كه بيت‌الهي در پاسخ به آن مي‌گويد: «غير از آن [ميزان] فرونشست ناچيز كه حالا با طبقات كم شايد بشود ساختوساز كرد، از سال‌ها پيش اصولا توسعه ساختوساز در زون‌هاي فرونشستي را درست نمي‌دانم به اين خاطر كه اين پديده، يك پديده ثابت نيست كه من برايش ساختمان طراحي كنم. در اين شرايط مطمئنا ساختمان‌هاي بلندمرتبه بيشتر دچار تاثيرپذيري خواهند شد و ممكن است پي آن ساختمان‌ها بر اثر نشست نامتقارن دچار مشكل شوند و مسائل بحران‌زاي بي‌شماري را به وجود بياورند. از سوي ديگر در بررسي علت فرونشست، يكي از دلايل كانون‌هاي جمعيتي است. درست است كه مي‌گوييم چاه‌هاي آب و برداشت آب، اما برداشت آب خودش معلول يك علت مهم‌تر به نام تمركز جمعيتي است. به عنوان مثال، وقتي تهران را مي‌بينيم و مي‌گوييم اين همه چاه و اين همه برداشت و اين همه مسائلي كه مثلا وزارت نيرو دارد مطرح مي‌كند، موجب مي‌شود كه فرونشست تشديد شود، دوستان وزارت نيرو مي‌گويند: «شما وقتي اجازه مي‌دهيد در يك گستره محدودي مثل تهران، به جاي دو يا سه ميليون نفر، ۱۲ ميليون نفر ساكن باشند، من به هر ترتيبي شده موظف مي‌شوم كه براي اينها تامين كنم و اگر تامين نكنم، حوادث بحران‌زا پيش مي‌آيد.» بنابراين با اين زاويه ديد حق دارند. پس بايد ريشه كار اين بود كه تهران اجازه توسعه پيدا نمي‌كرد و مردم يا مراكز اشتغال و درآمدزايي در نقاط مختلف توزيع مي‌شد تا محيط زيست تهران اينقدر تحت فشار قرار نمي‌گرفت.» او معتقد است كه« اين امر دقيقا در استان‌هاي شمالي نيز در حال شكل‌گيري است. بنابراين احداث ساختمان‌هاي بيش از نياز و بيش از آن موضوعات نوسازي و روند طبيعي رشد جمعيت هر استان، بسيار مضر است به ويژه در گسترش اين ساخت‌وسازها روي پهنه فرونشست.»
پنج سال آينده؛ ترافيك تهران در مازندران
بر اساس آخرين برآورد آماري سايت ايران‌گاه، جمعيت استان مازندران در سال ۱۴۰۳ حدود ۳ ميليون و ۴۱۵ هزار نفر و در استان گيلان حدود ۲ ميليون و ۵۶۹ هزار نفر است در حالي كه ظرفيت جمعيتي در گستره استاني به گفته بيت‌الهي حداكثر تا مرز ۳ تا ۴ ميليون نفر بيشتر نيست و فرقي هم نمي‌كند كدام استان باشد، اگرچه در استان‌هاي گيلان و مازندران با توجه به وسعت جنگل‌ها، وسعت جلگه‌ها و امتداد خطوط ساحلي، يك كلانشهر مثل تهران را نمي‌توانيد در يكي از اين دو خطه جاي بدهيد.«اين روند را چون تدريجي است، الان حس نمي‌كنيم ولي ساختمان‌هاي بلند انبوه، اگر زياد شوند و هيچ كنترلي در تعداد ساختمان‌ها نباشد، موجب وجود خانه‌ها و واحدهاي ساختماني و مسكوني خالي خواهند شد و فكر مهاجرت به اين مناطق را، نه‌تنها در استان‌هايي كه خودشان همه ساكن هستند، بلكه از ساير مناطق كشور، بيشتر خواهد كرد.همين الان هم به استان مازندران اگر سفر كنيد، مي‌بينيد كه مردم از نقاط مختلف كشور، با لهجه‌ها و گويش‌هاي مختلف صحبت مي‌كنند و مثلا محله‌اي به نام يك شهر ديگر تاسيس شده است. عجيب است كه اين روند دارد به صورت مسابقه درآمده و مردم هم در كلان مساله، به آينده درازمدت فكر نمي‌كنند. فكر مي‌كنند كه الان نياز و مشكل فعلي‌شان حل شود. در حالي كه با همين فكر تهران به اين روز افتاد.» رييس بخش زلزله‌شناسي مهندسي و خطرپذيري مركز زلزله‌شناسي معتقد است كه ادامه اين روند تا چند سال ديگر وضعيت استان‌هاي شمالي را مثل تهران غيرقابل كنترل مي‌كند آن هم در حالي كه منابع آبي ما در اين دو استان به شدت محدود است؛ آلودگي‌هاي زيست‌محيطي در استان گيلان به شدت زياد و كشت‌هاي پاييزه در استان براي برنج موجب افت سطح آب زيرزميني شده و از ديگر سو ويلاسازي‌ها هم موجب قطع دامنه‌هاي تغذيه‌كننده سفره‌هاي آب زيرزميني شده است.«همين الان هم در روزهاي تعطيلات ترافيك به قدري آنجا زياد است كه واقعا مردم كلافه مي‌شوند. الان هم دوستاني كه از مازندران هستند آنچنان ناراضي‌اند كه اساسا مي‌گويند كاش هيچ توسعه‌اي در اين استان صورت نمي‌گرفت. مي‌گويند ما اول فكر كرديم اين موجب درآمدزايي مي‌شود، ولي الان متوجه مي‌شويم كه ما را با چه مشكلات عديده‌اي مواجه كرده است. مردم عزيزي كه آنجا ساكن هستند، در ظرف چند سال آتي خواهند ديد كه چقدر به ضررشان تمام شده است. اگر اين روند كه تشديدكننده هم شده، با مجوز احداث برج‌ها ادامه پيدا كند، ظرف پنج سال آينده به شرايطي خواهيم رسيد كه انگار ترافيك تهران را در مازندران ايجاد كرده باشيم.»