«اعتماد» از واكنش دبير شعام به انتشار اخبار جعلي گزارش مي‌دهد
پشت پرده مذاكرات خيالي
گروه سياسي
«به توليد اخبار جعلي درباره مذاكرات خيالي پايان دهيد؛ زمان آن رسيده كه در برابر هفت شرط ايران تسليم شويد.»اين عبارات بخشي از توييتي است كه دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران خطاب به ترامپ منتشر كرده تا تصويري از راهبرد هيات حاكمه ايالات متحده براي انتشار اخبار جعلي ارايه كند. اما اين اظهارنظر دبير شعام نيازمند رمزگشايي و بررسي لايه به لايه است. در روزهايي كه تنش‌هاي ژئوپليتيك و نظامي در منطقه خليج‌فارس و خاورميانه به اوج رسيده و ترانزيت نفت از تنگه هرمز با چالش‌هاي بي‌سابقه‌اي رو به رو است، هيات حاكمه امريكا تاكتيك جديدي را در پيش گرفته است: تزريق پياپي «سيگنال‌هاي مثبت و اخبار توافق قريب‌الوقوع» به بازارهاي مالي و رسانه‌هاي بين‌المللي. تهران اما ضمن شناسايي اين تاكتيك، اين سناريو را «توليد سيستماتيك اخبار جعلي براي پوشش بحران اقتصادي امريكا» مي‌داند. در حالي كه مواضع رسمي ايران بر عقب‌نشيني ايالات متحده در برابر «هفت شرط كليدي» تاكيد دارد، تحليل تحركات ميداني نشان مي‌دهد كه امريكا علي‌رغم همه اخبار ضد و نقيضي كه در خصوص توفيق در جنگ و مذاكرات ارايه مي‌كند، نهايتا چاره‌اي جز پذيرش شروط ايران نخواهد داشت. رويكردي كه محسن رضايي دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران بر آن صحه گذاشته و از ترامپ مي‌خواهد به توليد اخبار جعلي پايان داده و با واقعيت جديد در غرب آسيا روبه رو شود. به زعم بسياري از تحليلگران اين رويارويي، نوع متفاوتي از جنگ روايت‌ها را در دو سوي اين منازعه شكل داده است . از يك طرف ايران با تكيه بر تاب‌آوري بالاي خود تلاش مي‌كند نظم مورد نظر خود را در هماهنگي با كشورهاي منطقه هژمون سازد و از سوي ديگر امريكاي مدل ترامپي قرار دارد كه با انتشار اخبار جعلي تلاش مي‌كند، اعتبار از دست رفته خود را بازيابي كند.
پاشنه آشيل راهبرد واشنگتن
يكي از بزرگ‌ترين چالش‌هايي كه كاخ سفيد در شرايط رويارويي با ايران با آن دست‌به‌گريبان است، حساسيت فوق‌العاده بازار انرژي به اخبار تنش در تنگه هرمز و آبراه‌هاي خاورميانه است. ايران با اتخاذ يك رويكرد هوشمندانه نبض اقتصاد امريكا و غرب را در تنگه هرمز تعيين مي‌كند. سردار حسين محبي، سخنگوي سپاه، در آخرين گفت‌وگوي رسانه‌اي خود اعلام كرد: « تنگه هرمز همچنان در كنترل ايران است و واقعيت اين آبراه را مي‌توان از وقايعي كه در آن اتفاق مي‌افتد و پيامدهاي بسته بودن آن در جهان مشاهده كرد. » او ادامه داد: «از جمله پيامدهاي بسته بودن تنگه هرمز مي‌توان به كمبود نفت، جبران نشدن ذخاير مصرف‌شده نفت امريكا و اروپا و همچنين بالا ماندن قيمت نفت اشاره كرد. قيمت نفت همچنان فاصله زيادي با قيمت ۷۲ تا ۷۶ دلاري پيش از وقوع جنگ دارد. نيروهاي ما در اين منطقه حضور فيزيكي و نظامي دارند و از اشراف اطلاعاتي برخوردارند.» سردار محبي در ادامه با اشاره به انتشار برخي اخبار جعلي از سوي مقامات امريكايي به خصوص ترامپ يادآور شد: « مردم عزيز بدانند از اين صحبت‌ها چيزي براي امريكا حاصل نمي‌شود و واقعيت اين است كه تنگه هرمز در كنترل ايران قرار دارد.» سخنگوي سپاه نيز در نهايت بر همان اصلي پافشاري مي‌كند كه محسن رضايي بر آن تاكيد دارد و آن اينكه« تا زماني كه شروط ايران محقق نشود، تنگه هرمز باز نخواهد شد.» با اين رويكرد ايران، هرگونه تشديد انسداد، محاصره يا اصطكاك نظامي در خليج‌فارس بلافاصله قيمت نفت را وارد كانال‌هاي نجومي مي‌كند و اين امر براي دولت ترامپ كه پيروزي سياسي خود را مرهون وعده‌هاي كاهش تورم و ثبات قيمت بنزين بود، حكم يك فاجعه اقتصادي را دارد. افزايش لجام‌گسيخته بهاي سوخت نه تنها بار سنگيني بر دوش اقشار مصرف‌كننده امريكايي تحميل كرده، بلكه به محرك اصلي جهش زنجيره‌اي قيمت خدمات و كالاهاي اساسي بدل شده است. در چنين فضايي، دست يازيدن به «فيك‌نيوزهاي خوش‌بينانه» سريع‌ترين و كم‌هزينه‌ترين پادزهر موقت براي آرام كردن تالارهاي بورس كالا و معامله‌گران نفت است. راهبرد واشنگتن اين است: با ادعاي مداوم درباره وجود كانال‌هاي مخفي مذاكره، چراغ سبزهاي دوطرفه، و رسيدن به چارچوب توقف درگيري، معامله‌گران را در انتظار كاهش قريب‌الوقوع قيمت نگه دارد تا از شوك ناگهاني جهش نفت بر اقتصاد داخل امريكا جلوگيري كند.
چگونه واشنگتن توهم پيشرفت مي‌سازد؟
بررسي خط خبري رسانه‌هاي غربي حاكي است واشنگتن به صورت متناوب از طريق خبرگزاري‌هاي جريان اصلي و كانال‌هاي ديپلماتيك حاشيه‌اي اقدام به انتشار روايت‌هايي از اين دست مي‌كند: «ايران آماده توقف غني‌سازي با درجه بالا در ازاي معافيت‌هاي اضطراري است.» ،«دو‌طرف بر سر سازوكار آزادسازي منابع مسدودشده و مديريت عبور و مرور دريايي به توافق اوليه رسيده‌اند.»، «پيام‌هاي مثبتي ميان تهران و پايتخت‌هاي واسطه ردوبدل شده كه نشانگر پذيرش كاهش سطح تنش است.» هدف از اين جريان‌سازي رسانه‌اي، صرفا اثرگذاري رواني بر بازارهاي جهاني انرژي و همچنين انداختن توپ انفعال در زمين حريف است. واشنگتن تلاش مي‌كند تصويري بسازد كه در آن، امريكا آماده آتش‌بس و توافق ديپلماتيك است، اما مطالبات ايران عامل گره‌خوردگي مذاكرات تلقي شود؛ ترفندي قديمي كه در مقاطع تشديد بحران‌هاي منطقه‌اي همواره براي خريد زمان و تضعيف تمركز راهبردي طرف مقابل به كار رفته است.
واكنش تند تهران به انتشار اخبار فيك
در پاسخ به اين تاكتيك‌هاي فريبنده رسانه‌اي، تهران موضعي قاطع و غيرقابل انعطاف اتخاذ كرده است. واكنش‌هاي عاليرتبه امنيتي نشان مي‌دهد ايران بازي رسانه‌اي واشنگتن را به دقت شناسايي كرده و حاضر نيست اجازه دهد كاخ سفيد از كارت نامرئي مذاكره براي تنظيم بازارهاي سوخت خود استفاده كند. توييت اخير سرلشكر محسن رضايي را در اين راستا مي‌توان تحليل كرد. دبير شعام با ادبياتي صريح و عاري از تعارفات معمول ديپلماتيك، در شبكه اجتماعي «ايكس» ادعاهاي امريكا را باطل كرد. رضايي تاكيد كرد: «جنگ عليه ايران، دولت امريكا را از هم پاشيده است. اما واشنگتن مانند قماربازي مستأصل دست‌وپا مي‌زند. دست از اين بازي بكشيد و تسليم شويد! به توليد اخبار جعلي درباره مذاكرات خيالي پايان دهيد. دست از انكار نظم نوين غرب آسيا‌برداريد. زمان آن رسيده است كه در برابر هفت شرطي كه ايران بارها اعلام كرده، تسليم شويد.» اين موضع‌گيري نشان مي‌دهد كه از ديدگاه تصميم‌سازان ارشد كشور، نه تنها هيچ نشانه‌اي از عقب‌نشيني در مواضع اعلامي ايران وجود ندارد، بلكه پيش‌شرط هرگونه گره‌گشايي، پذيرش بي‌قيدوشرط اصول و شروط هفت‌گانه‌اي است كه تهران به عنوان خط قرمز موازنه قوا ترسيم كرده است. تلاش براي جايگزين كردن گفت‌وگوهاي واقعي با «مذاكرات خيالي»، صرفا نوعي فرار رو به جلو براي هيات حاكمه‌اي است كه محاسبات منطقه‌اي‌اش با شكست روبه‌رو شده است.
از روايت امتيازدهي متقابل تا مانور تنگه هرمز
در اين ميان برخي نشانه‌هاي روشن وجود دارد كه ايالات متحده علي‌رغم همه سر و صدايي كه در فضاي رسانه‌اي دارد، در برابر ايران چاره‌اي جز عقب‌نشيني و پذيرش شروط ايران نخواهد داشت. برخي فعالان و ناظران رسانه‌اي از گمانه‌زني‌هايي سخن مي‌گويند كه در آن نشانه‌هاي عقب‌نشيني امريكا پديدار شده است. علي قلهكي، فعال رسانه‌اي، در تحليلي از جريان‌هاي پشت‌پرده به شايعاتي پيرامون انعطاف احتمالي دو‌طرف اشاره كرده و مي‌نويسد: «اخبار متفاوتي از انعطاف ايران در موضوع هسته‌اي برخلاف ايستادگي مطلق مقاماتِ عاليرتبه طي ۸ماه اخير به گوش مي‌رسد؛ صحبت‌هاي پزشكيان مبني بر «اخذِ اختياراتِ جديدي براي مذاكره» نيز به اين گمانه دامن مي‌زند! گويا امريكايي‌ها پيشنهاد «رقيق‌سازي ۴۰۰ كيلوگرم اورانيومِ 60درصد را به جاي «اخذِ اصلِ مواد» آن هم در ازاي «وقفه در جنگ» و «آزادسازي بخشي از اموالِ بلوكه شده ايران» مطرح كرده‌اند؛ و «بازگشايي تنگه» نيز در برابر «رفع محاصره دريايي» و احتمالا «معافيت‌هاي گزينشي تحريمي» انجام خواهد شد. اگر توافقي حتي در حدِ پيش‌نويس شكل بگيرد يعني دو‌طرف از خطوط قرمزِ خود در حوزه پرونده هسته‌اي و تنگه هرمز عقب‌نشيني كرده‌اند.» اين تحليل گرچه سناريوهاي مطرح در محافل واسطه‌اي را صورت‌بندي مي‌كند، اما در بند پاياني خود به يك واقعيت غيرقابل انكار مي‌رسد: اضافه شدن پرونده تنگه هرمز و محاصره دريايي به معادلات قبلي، ماهيت رويارويي را پيچيده‌تر كرده است. تنگه هرمز تا پيش از اين بحران، يك شاهراه تثبيت‌شده بود، اما اكنون به عنوان يك اهرم راهبردي فعال در معادله ورود كرده است؛ پديده‌اي كه احتمال هرگونه توافق سريع و بدون هزينه را براي امريكا به حداقل ممكن مي‌رساند.
آيا امريكا پيش‌شرط‌هاي ايران را پذيرفته است؟
پرسش اساسي اين است: آيا گزارش‌ها مبني بر انعطاف واشنگتن و پذيرش پيش‌شرط‌هاي تهران قرينه‌اي در واقعيت ميداني دارد؟ مساله اين است تا زماني كه ترامپ و اتاق‌هاي فكر واشنگتن واقعيت‌هاي نوين موازنه قدرت در غرب آسيا را به رسميت نشناسند و حقوق قانوني تهران در لغو كامل فشارها، رفع محاصره‌هاي دريايي و پذيرش حق بازدارندگي دفاعي را تضمين نكنند، ساخت اخبار جعلي مذاكره تنها مي‌تواند مانند يك مسكن زودگذر بهاي نفت را براي چند روز مهار كند. از همين رو، سناريوي «نه جنگ، نه صلح» ديگر كارايي ندارد و هر توافق واقعي مستلزم تغيير ريشه‌اي در ادراك امنيتي كاخ سفيد خواهد بود؛ تغييري كه ظاهرا ترامپ هنوز شجاعت يا اراده پذيرش هزينه‌هاي آن را پيدا نكرده اما تحليلگران معتقدند نهايتا چاره‌اي جز پذيرش آن نخواهد داشت.