فعالان سياسي در گفتوگو با «اعتماد» از نتايج دور سوم مذاكرات ايران و امريكا ميگويند
دورخيز بلند براي ترك مخاصمات
مهدي بيك اوغلي
دور سوم مذاكرات ايران و امريكا از روز پنجشنبه در شرايطي آغاز شد كه تا قبل از صحبتهاي دوطرف اخبار ضد و نقيضي در خصوص درونماي مذاكرات شنيده ميشود. روايتهاي مختلفي كه هر كدام از آنها از زاويهاي خاص به موضوع پرداخته شده است. «سيدعباس عراقچي» وزير امور خارجه كشورمان اما روز جمعه در پيامي كه شبكه اجتماعي «ايكس» منتشر كرد، توضيحاتي درباره دوم سوم مذاكرات ميان ايران و امريكا ارايه كرد. عراقچي در اين پيام اعلام كرد: «پيشرفت بيشتري در تعامل ديپلماتيك ما با ايالات متحده حاصل شده است.»وي با تاكيد بر اينكه «اين دور از مذاكرات، فشردهترين مرحله تاكنون بود»، افزود: «اين گفتوگوها با اين درك متقابل به پايان رسيد كه در خصوص موضوعات اساسي براي هرگونه توافق، از جمله لغو تحريمها و گامهاي مرتبط با حوزه هستهاي، بهصورت جزئيتر و دقيقتر به رايزنيها ادامه خواهيم داد.»رييس دستگاه ديپلماسي ايران با اشاره به مذاكرات هياتهاي فني در روز دوشنبه، عنوان كرد: «به موازات مسير سياسي، تيمهاي فني در روزهاي آتي در وين گرد هم خواهند آمد. ماموريت آنها به همان اندازه ماموريت ما حياتي و مهم است.»وي در انتها تاكيد كرد: «از عمان بابت ميانجيگريهاي مستمر و موثرش قدرداني ميكنيم و مراتب سپاس خود را از سوييس براي ميزباني دور ديگري از مذاكرات ابراز ميداريم.» فعالان سياسي پس از پايان دور سوم مذاكرات به استقبال اين گفتوگوها رفته و اعلام ميكنند، همه بايد تلاش كنند كشور از جنگ و تنازع دور بماند. اين دست از تحليلگران خطاب به نظام سياسي پيشنهاد ميكنند همزمان با انجام مذاكرات بيروني، اصلاحات در درون را نيز مد نظر قرار دهد. علي صوفي و فعال سياسي اصلاحطلب و حسين كنعانيمقدم فعال سياسي اصولگرا در گفتوگو با «اعتماد»، تحليلي از دور سوم مذاكرات و بايدها و نبايدهاي آن ارايه كردهاند.
علي صوفي: بهترين راه براي ترك مخاصمه با امريكا مذاكره است
علي صوفي فعال سياسي اصلاحطلب در گفتوگو با «اعتماد» در ارزيابي دور دوم مذاكرات و دستاوردهايي كه ايران از خلال گفتوگو ميتواند برداشت كند، ميگويد: «بهنظر من بهترين راه براي ترك مخاصمه با امريكا و خروج از اين بنبست بينالمللي كه براي ما ايجاد شده، همين مذاكره است. چون بديل مذاكرات ميشود جنگ. ديگر اين وضعيت «نه جنگ نه مذاكره» نه براي ما قابل تحمل است و نه امريكاييها ميتوانند آن را ادامه بدهند. بالاخره آنها ميخواهند كاري بكنند. از نظر من مذاكره بهترين راه بود. با همه بدبينيهايي كه نسبت به مذاكره وجود داشت، به ويژه با توجه به تجربه مذاكره قبلي كه وسط گفتوگو به حمله امريكا منجر شد، اما با اين حال، الان ميبينيم عباس عراقچي كه برخي افراد و تحليلگران اعلام ميكردند بيش از اندازه رفتارهاي احتياطآميز دارد، اين روزها به بهترين شكل سكان هدايت ساختار ديپلماسي را به دست گرفته است. وزير خارجه ايران پس از دور سوم رسما اعلام كرد از پيشرفت مذاكرات رضايت دارد و به نظر ميرسد كه به زودي بتوانند به نتيجه خوبي دست پيدا كنند.» او ادامه ميدهد: « برداشت من اين است كه اگر خدا بخواهد، اين دور از مذاكرات ميتواند به نتيجه برسد؛ هرچند ممكن است مذاكرات دو بخش داشته باشد. يك بخش، بخش هستهاي است كه الان دارد خوب پيش ميرود. بخش دوم مربوط به موضوعات مصلحتي و مسائل ديگر است كه احتمالا بعدا ناچار ميشويم دوباره مذاكرات را ادامه بدهيم.»
وي در ادامه، به پيوند مذاكرات خارجي با شرايط داخلي اشاره كرد و ميگويد: «در عرصه داخلي هم گفته ميشود بعد از توافق در بيرون، بايد در داخل هم اصلاحاتي مدنظر قرار بگيرد. من معتقدم اين موضوع فوقالعاده اهميت دارد. وضعيت فعلي به هيچوجه قابل ادامه نيست. ادامه اين شرايط غيرممكن است. مردم نيازمند اصلاح و بهبود شرايط هستند. من خودم در جامعه حضور دارم، در كوچه و بازار با مردم صحبت ميكنم. مردم صريح ميگويند كه به خاك سياه نشستهاند. معيشت مردم از بين رفته و اين وضعيت نميتواند ادامه پيدا كند.»
او با مقايسه شرايط فعلي با سالهاي نخست پس از انقلاب يادآور ميشود: «اگر وضع موجود را با وضعي كه در زمان امام داشتيم مقايسه كنيم، ميبينيم كه بعد از رحلت امام، برخي انحرافات شروع شد. دو انحراف عمده به وجود آمد. يكي آسیب دیدن حق حاكميت مردم بر سرنوشتشان بود كه با نظارت استصوابي از ميان رفت. دومي هم معيشت مردم بود؛ سفره مردم روز به روز كوچكتر شد. اين دو مساله امروز بايد حتما حل شود؛ هم مساله اقتصادي و هم مساله اختيار و احترام به رأي و حق انتخاب مردم. بدون حل اين دو، هيچ اصلاح پايداري اتفاق نميافتد.»
صوفي درباره مسيرهاي پيشِ رو ميگويد:« به نظر من 3 راه بيشتر وجود ندارد. راه اول براندازي و انقلاب است كه نتيجهاش مشخص است و هيچ انسان عاقلي، آن هم بعد از تجربه يك انقلاب، بهدنبال آن نميرود. راه دوم، پيشنهادهايي مثل تشكيل مجلس موسسان و تغيير بنيادين نظام است كه حاكميت به هيچوجه به آن تن نخواهد داد. اما راه سوم، كه به نظر من تنها راه ممكن است، بازگشت به ريشههاست؛ يعني بازگشت به قبل از سال ۸۸، بازگشت به دوره امام. اگر تمام انحرافاتي كه پيش آمده - از جمله نظارت استصوابي و ... جمع شود، ميتوان اصلاحات جامعي انجام داد.اين اصلاحات بايد با حفظ جمهوري اسلامي انجام شود. قانون اساسي كه قرآن نيست؛ ميشود دربارهاش بازنگري كرد، ميشود اصلاحش كرد و تغييراتي در شاكله نظام ايجاد كرد تا نظم و تعادل به كشور بازگردد. به نظر من، در درجه اول بايد به همان دوره امام بازگرديم. اگر اين اتفاق بيفتد، ميتوان اميدوار بود كه بهترين شرايط براي كشور ايجاد شود.»
كنعانيمقدم: مذاكرات ايران و امريكا
وارد فاز فني شده است؛ امريكا چند سناريو را همزمان دنبال ميكند
حسين كنعاني مقدم فعال سياسي اصولگرا با اشاره به پايان دور سوم گفتوگوهاي ايران و امريكا در ژنو ميگويد: « روند مذاكرات «در بستر مناسب» پيش ميرود و حتي نشانههايي از رويكرد مثبت ديده ميشود. او با بيان اينكه تيم مذاكرهكننده ايران برخي موانع مربوط به «فهم مشترك» درباره تحريمها و موضوع هستهاي را پشت سر گذاشته، افزود: گفتوگوها اكنون وارد مرحله فني شده و قرار است كارشناسان ايران در ژنو با آژانس نيز رايزنيهايي داشته باشند.
كنعانيمقدم با اشاره به فضاي رسانهاي پيرامون گفتوگوهاي ژنو ميگويد: « در حالي كه اخبار ضدونقيضي در رسانههاي مختلف منتشر ميشود، آنچه از مجاري رسمي وزارت امور خارجه مخابره ميشود نشان ميدهد مذاكرات در مسير طبيعي خود قرار دارد. خوشبختانه تيم مذاكرهكننده ما توانسته خيلي از موانعي كه بوده در رابطه با فهم مشترك در رابطه با بحث تحريمها و مسائل هستهاي را جلو ببرد» و افزود: «الان وارد بحثهاي فني شدهاند.كارشناسان ما دوشنبه در ژنو با آژانس مذاكره خواهند كرد» و افزود: «احتمالا به يك توافقي در رابطه با بحث مسائل هستهاي خواهند رسيد.همزمان با پيگيري مسير ديپلماسي، ضرورت حفظ آمادگيهاي دفاعي نيز موضوعي جدي است و افزود هماهنگي ميان سطوح تصميمگيري و اجرايي در كشور بايد استمرار داشته باشد.»
اين فعال سياسي سپس با مرور تجربههاي پيشين، چند سناريو را درباره رفتار امريكا در قبال مذاكرات محتمل دانسته و يادآور ميشود: « يكي از سناريوها اين است كه امريكاييها براي تكميل آرايش و تمركز نيروهاي خود در منطقه «وقتكشي» كنند و افزود: آنان ممكن است با ادامه مذاكرات و شكلدهي به يك چارچوب گفتوگويي، زمان بخرند تا امكانات و ظرفيتهاي خود را در منطقه كامل كنند و در صورت شكلگيري درگيري، آمادگي لازم را داشته باشند.سناريوي دوم مرتبط با شرايط داخلي امريكا است. با توجه به وضعيت نه چندان مناسبي كه ترامپ در داخل امريكا دارد، ممكن است واشنگتن بهدنبال يك «توافق حداقلي» باشد. وي افزود: هدف اين رويكرد ميتواند آن باشد كه امريكا در داخل، «شيپور پيروزي» را به صدا درآورد و چنين القا كند كه ايران را وادار به عقبنشيني كرده است. وي گفت: امريكاييها ممكن است به حداقلها رضايت دهند تا موضوع را به عنوان يك دستاورد سياسي مصرف كنند و افزود: آنها به كارت بردي نياز دارند كه بتوانند آن را در فضاي سياسي و انتخاباتي امريكا ارايه كنند.
وي در بيان سناريوي سوم گفت تيم تصميمگير امريكايي ممكن است تلاش كنند افكار عمومي امريكا و همچنين كنگره را به اين جمعبندي برسانند كه ايران به شرايط موردنظر واشنگتن توجه نكرده و بايد به عنوان «تهديد امنيتي» تلقي شود. وي افزود: در چنين حالتي ممكن است سياست «ايرانهراسي» تشديد شود تا زمينه براي گرفتن مجوز اقدام نظامي- even محدود- فراهم شود. كنعانيمقدم گفت: در اين چارچوب، ترامپ ميتواند با يك عمليات محدود، خود را پيروز منطقه معرفي كند و سپس بهزعم او از منطقه خارج شود.
كنعانيمقدم در ادامه به سناريوي ديگري نيز اشاره كرد و گفت ممكن است امريكا به سمت «توافق موقت» برود و پس از ايجاد محدوديتها و تثبيت برخي چارچوبها، تمركز ميداني خود را به نقطه ديگري منتقل كند. وي افزود: از نگاه او، يكي از احتمالات اين است كه امريكا بخواهد بخشي از امكاناتي را كه به منطقه آورده، به سمت پروندههاي ديگري از جمله افغانستان و پاكستان جهتدهي كند. وي گفت: در اين سناريو، واشنگتن ممكن است براي بازتعريف حضور خود در افغانستان تلاش كند و افزود: آنها به دنبال جبران تصويري هستند كه پس از خروج از افغانستان در افكار عمومي شكل گرفت.
اين فعال سياسي در جمعبندي ارزيابي خود از وضعيت داخلي ايران گفت تا اينجا وزارت امور خارجه، تيم مذاكرهكننده و شوراي عالي امنيت ملي در چارچوب اختيارات قانوني و با محوريت منافع ملي توانستهاند «ديپلماسي را با ميدان هماهنگ جلو ببرند». وي افزود: تداوم اين مسير وابسته به اتفاقاتي است كه در مراحل بعدي رخ خواهد داد و بايد ديد روند گفتوگوها به چه سمت و سويي ميرود.